ظاهر يكى است ولى هدف و غايت عمل فرق مى‌كند. [١] يكى از نكاتى كه مى‌توان از تعبير «عَمِلَ لِخَالِقِهِ‌» استفاده كرد اين است كه شيعه أميرالمومنين (ع) داراى يك نوع هوشيارى و كياست خاصّى است؛ چراكه شيعه آن حضرت اين اعمال مباح را در رابطه با غير خدا انجام نمى‌دهد تا هيچ اجر و ثوابى بر آن مترتب نباشد. [٢]

مثلًا ممكن است هدف دو كارمند و مسئول كه امروز در جمهورى اسلامى مشغول كار هستند، به دو صورت مختلف باشد؛ يكى مى‌گويد: ما كارى به اين‌

[١]. وَ قَالَ النَّبِىُّ: نِيَّهُ الْمُؤْمِنِ خَيْرٌ مِنْ عَمَلِهِ. نيت مؤمن از عمل او بهتر است. (بحار الأنوار، ج ٦٧، باب ٥٣، ص ٢١٠) وَ قَالَ ايضاً: إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَ لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى وَ لَا بُدَّ لِلْعَبْدِ مِنْ خَالِصِ النِّيَّهِ فِى كُلِّ حَرَكَهٍ وَ سُكُونٍ لِأَنَّهُ إِذَا لَمْ يَكُنْ هَذَا الْمَعْنَى يَكُونُ غَافِلًا وَ الْغَافِلُونَ قَدْ وَصَفَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى فَقَالَ: (أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا) وَ قَالَ: (أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ). (همان) كارها با نيت‌ها سنجيده مى‌شود و هر كس با نيت خود محشور مى‌گردد و لازم است بندگان در هر حركت يا سكونى نيت خالص داشته باشند؛ زيرا اگر نيت خالص نباشد از غافلان به حساب مى‌آيند و غافلان را هم خداوند مانند چهارپايان يا بدتر از آنها به حساب آورده است.

[٢]. قَالَ النَّبِى (ص): يَقُولُ الله ابْنُ آدَمَ: مِلْكِى مِلْكِى وَ مَالِى مَالِى يَا مِسْكِينُ أَيْنَ كُنْتَ حَيْثُ كَانَ الْمِلْكُ وَ لَمْ تَكُنْ؟ وَ هَلْ لَكَ إِلَّا مَا أَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ أَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ أَوْ تَصَدَّقْتَ فَأَبْقَيْتَ؟ إِمَّا مَرْحُومٌ بِهِ وَ إِمَّا مُعَاقَبٌ عَلَيْهِ فَاعْقِلْ أَنْ لَا يَكُونَ مَالُ غَيْرِكَ أَحَبَّ إِلَيْكَ مِنْ مَالِكَ. (بحار الأنوار، ج ٦٨، باب ٨٧، ص ٣٥٠) رسول اكرم (ص) فرمود: خداوند متعال مى‌فرمايد: اى فرزند آدم! مِلك از من و مال از من است و من مالك همه جهان هستم، اى فرزند آدم! تو مسكين و نيازمند هستى و اين ملك و مال پيش از تو بود و پس از تو هم خواهد بود و براى تو از جهان نصيبى نيست مگر آنچه بخورى و تمام شود يا بپوشى و مندرس گردد يا انفاق و بخشش كنى و بيش از اين مقدار از مال و ملك دنيا نمى‌توانى تصرف كنى و هر گونه تصرفى كه در مال دنيا مى‌كنى، اگر براى خدا و در راه خداوند و به نيت خير باشد، در نتيجه اجر و ثواب آن را خواهى ديد و اگر به نيت شر و فساد و روى هوسرانى و لهو باشد؛ به جزاى بد و عقاب آن خواهى رسيد. پس خوب متوجه باش! كه اموال ديگران از مال خودت نزد تو محبوب‌تر نباشد؛ يعنى براى حفظ و نگهدارى حقيقى مال خود مراقبت كن چنان كه در نگهدارى اموال ديگران مراقب هستى. و هنگامى مال خود را حفظ خواهى كرد كه طورى رفتار كنى كه پس از مرگ از آن مال بهره‌مند گردى.

توضيح: تحصيل مال و استفاده از متاع دنيا اگر براى خداوند و به نيت پاك و صحيح باشد، از عبادات محسوب مى‌شود و از عنوان اشتغال دنيوى بيرون است. و در صورتى كه روى نيت فاسد و نادرست و به اغراض باطل صورت گيرد، آن نيز نامطلوب و نامشروع خواهد بود.