برهان تمانع مبتنى بر تضاد و تخالف- خواستهاى و اراده‌ها نيست- بلكه مبتنى بر امتناع وجود هر حادثه ممكن است- از ناحيه تعدد اراده‌ها- يعنى اگر واجب الوجود متعدد باشد با فرض- هماهنگى و توافق اراده‌ها نيز تمانع وجود دارد- اين برهان مبتنى بر سه مسئله است- الف واجب الوجود بالذات- واجب من جميع الجهات و الحيثيات است- اين مقدمه را بعدا توضيح خواهيم داد- در اينجا همين قدر توضيح مى‌دهيم- كه در ذات واجب هيچگونه- حيثيت امكانى و بالقوه نمى‌تواند وجود داشته باشد- اگر عالم است عالم بالوجوب است نه بالامكان- و اگر قادر است قادر بالوجوب است- نه بالامكان و همچنين...- و لهذا او كه فياض و خلاق است- فياض و خلاق بالوجوب است نه بالامكان- يعنى محال است كه موجودى امكان وجود داشته باشد- و از طرف واجب الوجود افاضه وجود به او نشود- .

ب معلول حيثيت وجودش- و حيثيت انتسابش بعلت ايجاديش يكى است- يعنى در معلول دو حيثيت در كار نيست كه- بيك حيثيت منتسب به فاعل و علت باشد- و به حيثيت ديگر موجود باشد- اين مطلب همان است كه بوسيله صدرالمتالهين - بيان شده- و به تعبير خود او وجود معلول- عين ربط و انتساب بعلت است- و به همين جهت وجود و ايجاد يكى است نه دوتا- ما اين مطلب را در پاورقى‌هاى- جلد سوم اصول فلسفه توضيح داده‌ايم- .

ج ترجيح بلا مرجح محال است- اين مقدمه چندان نيازى به توضيح ندارد- اگر يك شىء نسبت به دو شىء- نسبت متساوى داشته باشد محال است كه- بدون دخالت يك عامل خارجى- اين توازن بهم بخورد و نسبتها تغيير كند- .

ترجيح بلا مرجح معمولا در مورد فاعلها اطلاق مى‌شود- و ترجح بلا مرجح در مورد اثرها و هر دو محال است- .

ترجيح بلا مرجح يعنى- اينكه فاعلى نسبت به دو اثر مختلف- و متغاير نسبت متساوى داشته باشد- و هر دو بيك نحو براى او ممكن باشد- و او به يكى از آنها انتساب پيدا كند- و او را به وجود آورد- فاعل كه طبعا در چنين موردى فاعل بالقوه است- نه بالفعل فاعليت نسبت به هر دو را- در يك حد بالقوه واجد است- چنين فاعلى يا از حد قوه به فعليت نمى‌رسد- و يا اگر مى‌رسد و يكى از دو فاعليت- صورت فعليت پيدا مى‌كند حتما- به موجب يك عامل و مرجحى بيرون از ذات فاعل است- اما ترجح بلا مرجح يعنى- اينكه فعلى و اثرى در حد قوه و امكان باشد- و بدون اينكه علت و عاملى دخالت كند- خود بخود از عدم به وجود و از قوه به فعليت برسد- .