پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩٧ - ١- علل پيشرفت مسلمانان در گذشته و عقبماندگى امروز چيست؟

همواره مسلمانان خود را با سلاح روز و علوم روز مجهّز مى‌كردند، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در نبرد «حنين» مطّلع شد كه وسيله تازه‌اى در يمن براى شكست قلعه‌ها و در هم كوبيدن دژهاى محكم اختراع شده، فوراً عدّه‌اى را اعزام كرد كه رهسپار يمن شوند و طرز ساخت و به كار بردن آن را فراگيرند! [١] مسلمانان صدر اسلام تا چندين قرن علوم ديگران را از قبيل فلسفه، فيزيك و شيمى، حساب و هندسه، هيئت و نجوم و ... به زبان اسلامى ترجمه كردند و با افكار خود آن را تكميل نمودند و دانشگاههاى بزرگ و كتابخانه‌هاى با عظمتى تأسيس كردند و از اين طريق خود را از بيگانگان بى‌نياز ساخته و مشعلدار علوم گرديدند. ساليان درازى مراكز اسلامى در بغداد و شام و مصر و اندلس و ايران مركز تحصيل دانشجويان جهان بود، ولى امروز بسيارى از مسلمانان شرايط زمان و اوضاع روز را ناديده گرفته و مى‌خواهند با وسايل و ابزار ديرينه زنگى كنند و سيادت خود را در تمام جهان گسترش دهند، در صورتى كه جهان روز به روز نوتر گشته، علوم و تمدّن لحظه به لحظه دگرگون مى‌گردد ولى هنوز وسيله تبليغاتى، وسيله پخش و نشر معارف اسلام ما ضعيف است.

اين سه عامل قسمتى از عوامل ترقّى مسلمانان صدر اسلام بود و عوامل ديگرى نيز در پيشرفت آنان تأثير چشمگيرى داشته كه از تشريح آنها براى پرهيز از اطاله سخن خودارى مى‌كنيم و اين بحث را با آيه زير كه علل برترى مسلمانان را يادآور مى‌شود به پايان مى‌رسانيم؛ آن‌جا كه خداوند به جامعه مسلمانان خطاب مى‌كند و مى‌فرمايد:

«وَ انْتُمُ الاعْلَوْنَ انْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ؛ و شما برتريد اگر ايمان داشته باشيد». [٢] روى اين بيان و با توجّه به مفادّ آيه ياد شده، پاسخ سؤال ديگرى نيز روشن‌

[١]. سيره ابن هشام، جلد ٢، بخش نبرد با طائفيان.

[٢]. سوره آل عمران، آيه ١٣٩.