پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩٦ - ١- علل پيشرفت مسلمانان در گذشته و عقبماندگى امروز چيست؟

اسلام منحرف گرديده و مى‌توان گفت كه گروهى در حقيقت مسلمان جغرافيايى هستند نه مسلمان واقعى؛ علّت اساسى همين است و بس، ولى مع‌الوصف به برخى از علل ترقّى و تعالى و يا تنزّل و انحطاط آنان اشاره مى‌كنيم:

١- فداكارى همه جانبه: مسلمانان صدر اسلام به تمام معنا فداكار بودند. دين و آيين اسلام در نظر آنها از برادر، زن، مقام، ثروت و منصب گرامى‌تر بود؛ همه منافع مادّى را فداى اسلام مى‌كردند و صفحات تاريخ اسلام خصوصاً جنگهاى پيامبر اسلام گواه زنده اين گفتار است، ولى امروز براى بيشتر افراد، دين در حاشيه زندگى قرار گرفته و ديگر آن فداكارى كمتر وجود دارد؛ براى گروهى اسلام تا آن‌جا محترم است كه با مال و مقام آنها مزاحمت نداشته باشد و در صورت تزاحم، كمتر فردى است كه به خاطر اسلام دست از منافع مهمّى بكشد.

از آن‌جا كه اسلام براى آنها گران تمام شده بود و آن را به قيمت جان عزيزان خود خريده بودند ارزش آن را مى‌دانستند.

١- اتّحاد و اتّفاق: در صدر اسلام، مسلمانان متّحد و متّفق و به حكم قرآن برادر بودند و پس از وفات پيامبر با اختلافى كه پيش آمد، بر اثر حسن سياست امير مؤمنان عليه السلام و فرزندان گرامى او لطمه‌اى به پيشرفت اسلام و ترقّى مسلمانان وارد نشد، آنان از حقوق مسلّم خود دست كشيدند كه لااقل اصول اسلام محفوظ بماند؛ ولى امروز نفاق و اختلاف در ميان مسلمانان و سران آنها به سر حدّ كمال رسيده است، چند قرن است كه بازار دين‌سازى رواج كامل يافته، هر گروهى گروه مخالف را فاسق و خارج از دين معرّفى مى‌كند و در بدبختى و اضمحلال او مى‌كوشد؛ امروز اختلاف ميان مسلمانان گسترش زيادى پيدا كرده و چهره واقعى اسلام به وسيله يك سلسله موهومات و افكار خرافى پوشيده شده است، آيا با اين وصف ممكن است مسلمانان همان عظمت گذشته را داشته باشند؟!

٣- آشنايى با شرايط زمان: اين خود عامل مهمّى در پيشرفت آنان بود،