پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨ - ٤- آيا ذات پروردگار جهان را مىتوان درك كرد؟

دانشمندان، غالب صفات خداوند را به اتّكاى همين اصل، ثابت مى‌كنند.

از وجود خداوند كه بگذريم، همه چيز در اين جهان محدود است، محدود از نظر زمان و مكان، يا محدود از جهات ديگر.

بديهى است يك موجود محدود، هرگز نمى‌تواند يك وجود نامحدود را آن‌چنان كه هست دريابد، اين است كه مى‌گوييم درك ذات مقدّس خداوند آن‌چنان كه هست، براى بشر غير ممكن است؛ اطّلاع ما از آن وجود بى‌پايان يك اطّلاع اجمالى است، مى‌دانيم كه هست، مى‌دانيم كه علم و قدرت دارد، مى‌دانيم تمام صفات كمال را دارد، امّا از خصوصيّات هستى و علم و قدرت او (و به عبارت صحيح‌تر از كنه ذات و صفات او) بى‌خبريم.

نه تنها كنه ذات خداوند براى ما مجهول است، بلكه حقيقت بسيارى از موجودات اين جهان كه دور و بر ما را گرفته است براى ما مجهول مى‌باشد، هرگز بشر به حقيقت «حيات و زندگى» پى نبرده است؛ كنه قسمت زيادى از موجودات براى ما روشن نيست، ما فقط آنها را با آثار ويژه خود مى‌شناسيم و از ذات و هويّت واقعى آنها بى‌خبريم، انتظار اطّلاع بر واقعيّت تمام اشياى جهان، از بشر محدود كه با ابزار بسيار محدودى مجهّز است، انتظار بى‌جايى است.

اصولًا فكر ما همچون پيمانه‌اى است و ذات نامحدود پروردگار همچون اقيانوس بيكران، آيا اقيانوس را مى‌توان در پيمانه جاى داد؟

از نظر تصوّر، هيچ محاطى نمى‌تواند وجودى را كه از هر نظر محيط بر اوست دريابد.

آيا جنين (اگر عقل مى‌داشت) مى‌توانست تصوير صحيحى از مادر خود و قيافه و ساير مشخّصات او به دست آورد؟

البتّه نه؛ زيرا با اين كه هر دو محدودند، او محاط و مادر محيط بر اوست؛ با اين حال چگونه مى‌توان انتظار داشت انسان به ذات بى‌انتهاى پروردگار احاطه پيدا كند و حقيقت و كنه ذات او را در يابد؟!