تورات و انجيل را در اختيار داشتند، آنان نيز اين كتاب آسمانى را در اختيار خود داشته باشند و با منع تفكّر و تعقّل در قرآن، آن را به صورت كتابى درآورند كه فقط جسمش در ميان مردم باشد و روحش مجهول ماند و به صورت الفاظ و اوراد و آهنگ مقدّس و مرموز و معمّا و نامفهوم در آيد».

مفسّران اسلامى كه درباره تفسير به رأى سخن گفته‌اند، احاديث مورد بحث را چنين معنا نكرده‌اند؛ بلكه دانشمندان اسلام و بالاخص دانشمندان شيعه، «عقل» را يكى از حجّت‌هاى الهى و دلايل قاطع مى‌دانند تا آن‌جا كه آن را در رديف كتاب و سنّت و اجماع شمرده‌اند.

آنان چگونه مى‌توانند لفظ «رأى» را كه در حديث پيامبر صلى الله عليه و آله وارد شده به عقل و خرد تفسير كنند، در صورتى كه فرهنگ‌هاى عربى كه براى تفسير الفاظ قرآن و حديث نوشته شده، لفظ ياد شده را به معناى ظنّ و گمان و حدس و تخمين معنا كرده‌اند. [١] اگر گروهى (اخبارى‌ها) به ظاهر آياتى كه مربوط به فروع و احكام عملى است، عمل نمى‌كنند؛ نه از اين نظر است كه مى‌گويند قرآن را نبايد به عقل تفسير كرد، بلكه علّت آن اين است كه اين رشته از آيات، ناسخ و منسوخ، عام و خاص و مطلق و مقيّد دارند و تشخيص اينها براى ما بدون مراجعه به ائمّه اهل بيت عليهم السلام ممكن نيست. از اين جهت به ظاهر اين رشته از آيات عمل نمى‌كنند.

گذشته از اين، به فرض اين كه يكى دو نفر گمنام، چنين سخن ناروايى را گفته باشند؛ آيا صحيح است چنين نسبت بى‌اساسى را آنچنان مطرح كرد كه انسان تصوّر كند كه در طول قرون اسلامى، علما و دانشمندان اسلام مردم را از فهميدن قرآن باز مى‌داشتند و اجازه نمى‌دادند كه مردم قرآن را بفهمند، در صورتى كه‌

[١]. مفردات راغب، مادّه «رأى» مى‌گويد: «رأى عبارت از اين است كه يك طرف قضيّه را روى ظنّ و گمان ترجيح دهيم».

سپس به آيه «يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأىَ الْعَيْنِ» استدلال مى‌نمايد؛ زيرا «رأى» در اين آيه به معناى ظن و گمان است و معناى آيه اين است: «آنان را دو برابر خود مى‌پنداشتند».