پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤٠ - ٢٤- تفسير به رأى يعنى چه؟

همين علما و دانشمندان، صدها تفسير به زبان‌هاى مختلف جهان بر قرآن نوشته‌اند و براى آگاهى از تعدادى تفاسيرى كه تاكنون از طرف علماى اسلام بر قرآن نوشته شده است، به كتاب‌هاى «كشف الظّنون» و «الذّريعه» مراجعه شود. [١] براستى اگر نظر آنان اين بود كه قرآن مانند تورات و انجيل در انحصار خود آنها بماند، پس چرا اين همه تفسير به زبان‌هاى مختلف جهان بر اين كتاب آسمانى نوشته و در تمام خصوصيّات آيات قرآن، از نظر عقل و نقل، بحث و گفتگو نموده‌اند.

اشتباه ديگر گوينده آن گفتار اين است كه حديث‌

«من فسّر القرآن برأيه فليتبوأ مقعده من النار»

را چنين ترجمه نموده است: «هركه قرآن را با رأى خويش تفسير كند، مقعدش را از آتش پر مى‌كنند!»؛ در صورتى كه مادّه «تبوء» كه «فليتبوأ» از آن گرفته شده به معناى «پر كردن» نيامده است، بلكه معناى آن آماده نمودن و أخذ مكان است.

گذشته از اين، لفظ «مقعد» در گفتار گوينده به همان معناى موضع خاص تعبير شده، در صورتى كه ابداً چنين نيست بلكه مقصود از آن در حديث، مكان و جايگاه است نه موضع مخصوص و در آيه زير هر دو لفظ وارد شده است و مقصود از هر دو لفظ همان است كه گفته شد.

«... تُبَوِّى‌ءُ الْمُؤْمِنِينَ مَقَاعِدَ لِلْقِتَالِ؛ ... مؤمنان را براى نبرد در مواضع جنگ، جاى مى‌دهى» (يا براى آنان مواضعى براى نبرد آماده مى‌سازى) [٢] بنابراين، معناى صحيح حديث اين است: «هركس قرآن را تفسير به رأى كند بايد براى خود جايى از آتش دوزخ را انتخاب كند» يا براى خود از آتش جايى آماده سازد.» (و آنها كه حديث را طور ديگر معنا كرده‌اند دليل بر عدم اطّلاع آنها از ادبيّات عرب است».

[١]. به كتاب كشف الظّنون، جلد ١، صفحه ٣٠٢-/ ٣١٦ و الذّريعه، جلد ٤، صفحه ٢٣١-/ ٣٤٥، تأليف علّامه متبحّر مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى مراجعه فرماييد.

[٢]. سوره آل عمران، آيه ١٢١؛ مجمع‌البيان، جلد ٥، صفحه ٤٩٥ و مفردات راغب، صفحه ٦٩ و به تفسير آيه ٥٦ سوره يوسف مراجعه فرماييد.