ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١١٤ - تفسير

كه كتابهاى، بشارت بظهور آن داده‌اند نيست زيرا كتابهاى ما آن پيغمبر موعود را اين طور معرّفى مى‌كنند كه او بدو قبله نماز گزارد لذا ما قبله را تغيير داديم تا اهل كتاب بدانند كه حضرت محمّد ٦ همان پيغمبرى است كه در كتب اهل كتاب مورد بشارت واقع شده است و بر شما مسلمانان حجتى نداشته باشند».

٢- جبائى ميگويد: «مراد اين است كه شما مسلمانان از آنچه خداوند امر بآن فرموده است يعنى توجّه بكعبه هرگز عدول نكنيد كه در اين صورت اهل كتاب بر شما حجّت پيدا مى‌كنند و ايراد مى‌گيرند و ميگويند اگر شما مسلمانان مى‌دانستيد كه اين حكم از جانب خدا است چرا از آن عدول گرديد».

٣- ابو روق ميگويد: «يهودى مى‌دانستند پيغمبرى در آخر الزمان مبعوث خواهد شد كه قبله او كعبه است و چون از طرفى ميديدند كه پيغمبر اسلام بطرف بيت المقدس نماز مى‌خواند بر مسلمانان احتجاج ميكردند و مى‌گفتند اين شخص آن پيغمبر موعود نيست لذا خداوند قبله را كعبه قرار داد تا فرصتى براى محاجّه و مجادله اهل كتاب باقى نماند».

(إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ ...)- مراد اين است كه رو بطرف مسجد الحرام كنيد تا اهل كتاب نتواند با شما محاجّه كنند همانطور كه گفته شد و بدانند كه اين شخص (حضرت محمّد صلّى اللَّه عليه و اله) همان پيغمبر موعود است و تسليم شوند مگر كسانى از آنها كه متجاوز و ستمگر هستند و عناد ميورزند آنان با اينكه ميدانند كه اين شخص همان است كه در كتب تورات و انجيل مورد بشارت قرار گرفته است با اينوصف ظالمانه كتمان مى‌كنند، بنا بر اين اين استثناء متّصل است.

علماء در وجه اين استثناء اختلاف دارند و اين اختلاف نظر باين جهت است كه ظالم هيچوقت حجّتى ندارد و هميشه اعتقاد خود را باطل و بى اساس است بصورت حجّت و برهان ذكر ميكند چنان كه خداوند هم فرمود:( حُجَّتُهُمْ داحِضَةٌ)[١] لذا جمعى از دانشمندان اين استثنا را منقطع دانسته ميگويند مراد اين است‌

[١] آيه ١٦ سوره الشورى يعنى حجت آنها لغو و باطل است.