ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٦٨ - تفسير

٢- مجاهد و قتاده ميگويند «يعنى براى غير خدا (بت و امثال آن) كشته شود».

مؤلّف: قول اوّل بهتر است.

(فَمَنِ اضْطُرَّ ...)- كسى كه اضطرار بخوردن محرّمات نامبرده پيدا كرد.

بيشتر مفسّرين ميگويند: «مراد اضطرارى است كه از روى گرسنگى عارض ميگردد ولى مجاهد ميگويد: منظور اضطرارى است كه از روى اكراه و اجبار پيش ميآيد، تقدير كلام اين است كسى كه از گرسنگى بر جان خود بترسد و چيزى كه وسيله «سدّ رمق» است پيدا نكند.

(غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ ...)- در معناى آن سه قول هست:

١- حسن و قتاده و مجاهد ميگويند: «يعنى از محرّمات مزبور بقصد طلب لذّت نخورد و از مقدارى كه بآن رفع گرسنگى ميشود تجاوز نكند.» ٢- زجّاج ميگويد: «غير باغ» يعنى افراط و زياده‌روى نكند و لا عاد يعنى نسبت باندازه لازم تقصير و كوتاهى ننمايد.

٣- از حضرت باقر ٧ و حضرت صادق نقل شده است كه «مراد از «باغى» كسى است كه بر امام مسلمانان خروج كرده باشد و منظور از «عادى» كسى است كه قطع طريق كند يعنى راهزن باشد». اين قول را سعيد بن جبير و مجاهد نيز گفته‌اند.

علىّ بن عيسى بر اين قول ايراد كرده است كه خداوند متعال بر هيچكس اجازه خودكشى نداده است و خود را در معرض قتل قرار دادن در «دين اسلام» در حكم خودكشى است بعلاوه ترخيصى كه در اين مورد نسبت با كل محرّمات بعمل آمده است بجهت آن است كه از خطر گرسنگى جلوگيرى شود نه بجهت سفر طاعت تا گفته شود كسى كه بقصد راهزنى اقدام بمسافرت كرده است سفر او سفر معصيت است. پس ترخيصى براى او نيست».

مؤلّف: ايراد علىّ بن عيسى درست نيست زيرا كسى كه بر امام مسلمانان خروج‌