ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٩٩ - تفسير

٢- جويندگان و پژوهندگان آئين واقعى خدا مانند حبيب نجّار و قسّ بن ساعده و زيد بن عمر و بن نفيل و ورقة بن نوفل و براء مثنى و ابو ذر غفارى و سلمان فارسى و بحير راهب و كسانى كه بر نجاشى وارد شدند كه قبل از بعثت رسول اكرم به آن حضرت ايمان آورده بودند كه بعضى، افتخار درك زمانش را يافته و پيرو آن حضرت شدند و بعضى قبل از ظهور حضرتش از دنيا رفتند.

٣- مؤمنين از امّتهاى گذشته‌اند.

٤- سدى ميگويد مقصود، سلمان فارسى و مسيحيانى‌اند كه سلمان بدست آنان نصرانى شد و باو مژده و بشارت بعثت رسول اكرم را دادند و خود، قبل از ظهور آن حضرت باو گرويده بودند.

(مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ...)- بعضى ميگويند اين قسمت از آيه (كسانى كه ايمان آورده‌اند) مربوط به يهود (هادوا) و نصارى و ستاره‌پرستان (صابئين) و جز از آنها است نه مؤمنين كه از آغاز فرض ايمان آنها شده است و ايمان مجدّد آنان معنى ندارد.

برخى معتقدند كه اين جمله بهمه برميگردد و نسبت به مؤمنين منظور، ثبات و پايدارى در ايمان و تغيير نكردن است اما نسبت به يهود و نصارى و ستاره‌پرستان ايمان ابتدايى بخدا و رسول و آنچه آورده است ميباشد.

بعضى از مفسران ميگويند: مراد كسانيند كه به محمّد ايمان آوردند پس از آنكه بخدا در كتاب‌هاى مقدّس ايمان آورده بودند چه آن دو از هم جدا نيستند نظير آيه كريمه:(وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى‌ مُحَمَّدٍ)[١] (كسانى كه ايمان دارند و كارهاى شايسته كرده‌اند و آنچه را كه بر محمّد نازل شده كه حق است و از جانب پروردگار باور دارند).

ابن عباس ميگويد: اين آيه، نسخ شد و آيه كريمه:(وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ دِيناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ)[٢] (هر كس غير از اسلام دينى اختيار كند هرگز از وى پذيرفته‌

[١] آيه ٢ از سوره محمد

[٢] آيه ٨٥ از آل عمران