اهل التّقوى از اسما و صفات الهى است. اهل به كسانى كه وجه اشتراك دينى و نسبى و شغلى با فردى دارند اطلاق مى‌شود و نيز به معناى شايستگى آمده‌ [١] و تقوا آن است كه خود را از شى‌ء مخوف حفظ كنيم. [٢] اهل تقوا در اين مدخل، به معناى شايستگى براى ترسيدن است؛ چنان‌كه در روايات، تقوا در آيه ٥٦ مدثر (٧٤) به معناى مفعولى آن آمده است؛ [٣] ولى ممكن است به معناى فاعلى نيز تفسير شود؛ يعنى خدا اهل تقوا است و از هرگونه ستم و زشتى مى‌پرهيزد. [٤]

اهل التّقوى و اراده خدا

١) سزاوارى خدا براى پرواپيشگى از او سبب منوط بودن پندگيرى از قرآن به مشيّت الهى:

كلّا إنّه تذكرة* وما يذكرون إلّاأن يشاء اللّه هو أهل التّقوى‌ وأهل المغفرة. [٥]

مدثر (٧٤) ٥٤ و ٥٦

اهل التّقوى و دعوت خدا

٢) اهل التّقوى بودن خداوند، مقتضى دعوت الهى به اندرزهاى قرآنى:

كلّا إنّه تذكرة* فمن شاء ذكره‌* وما يذكرون إلّاأن يشاء اللّه هو أهل التّقوى‌ وأهل المغفرة. [٦]

مدثر (٧٤) ٥٤- ٥٦

خدا و اهل التّقوى‌

٣) اهل التّقوى از اسما و صفات الهى:

وما يذكرون إلّاأن يشاء اللّه هو أهل التّقوى‌ وأهل المغفرة.

مدثر (٧٤) ٥٦

اهل الذّكر

ذكر در لغت به معناى قوه حافظه و ياد كردن است؛ خواه با زبان يا قلب. [٧] به قرآن‌ [٨] و رسول‌اكرم (ص) [٩] نيز ذكر گفته شده و اهل ذكر در اين مدخل، آگاهان‌ [١٠] به طور عموم، عالمان به كتاب‌هاى آسمانى‌ [١١] و امامان (ع) [١٢] هستند.

[١] مفردات راغب.

[٢] همان.

[٣] الدرّالمنثور، سيوطى؛ برهان، ذيل آيه.

[٤] تفسير نمونه، ذيل آيه.

[٥] بنابراين احتمال كه «اهل التّقوى‌ و ...» علّت براى صدر آيه «و ما يذكرون إلّاأن يشاء اللَّه» باشد؛ يعنى پند گرفتن از قرآن، جز به مشيّت و توفيق الهى ممكن نيست؛ زيرا خداوند اهل تقوا و اهل مغفرت و نافذ در اعمال بندگان خود است. (الميزان، ذيل آيه)

[٦] «اهل التّقوى‌ و ...» مى‌تواند علّت براى «إنّه تذكرة فمن شاء تذكرة» باشد. (الميزان، ذيل آيه)

[٧] مفردات راغب.

[٨] زخرف (٤٣) ٤٤.

[٩] طلاق (٦٥) ١٠- ١١.

[١٠] «فسئلوا أهل الذّكر» به يك اصل عمومى عقلايى دلالت دارد و آن وجوب رجوع جاهل به عالم است. (تفسير الميزان، ذيل آيه)

[١١] مطابق ظاهر و سياق آيات ٢١ و ٤٣ سوره‌هاى انبيا و نحل.

[١٢] تفسير عيّاشى؛ البرهان فى تفسير القرآن، ذيل آيه.