انتقام از مادّه نقم به معناى انكار شى‌ء، با زبان يا با عقوبت‌ [١] و هم‌چنين به معناى اكراه‌ [٢] و اشدّ كراهت‌ [٣] آمده است. در اين مدخل، مقصود از انتقام، مجازات و عقوبت و مقابله به مثل است كه از واژه «نقم» و مشتقّات آن و «انتصر» استفاده شده است.

اهمّ عناوين: انتقام از ظالمان، انتقام از فاسقان، انتقام از كافران، انتقام از مترفان، انتقام از مجرمان، انتقام از مؤمنان، عفو از انتقام، كيفيّت انتقام، موجبات انتقام.

اجتناب از انتقام‌جويى---) همين مدخل، عفو از انتقام‌

انتقام از اصحاب ايكه‌

١) انتقام خداوند از اصحاب ايكه:

وإن كان أصحب الأيكة لظلمين‌* فانتقمنا منهم ....

حجر (١٥) ٧٨ و ٧٩

انتقام از جادوگران‌

٢) ايمان جادوگران به آيات الهى يگانه انگيزه فرعون بر انتقام و شكنجه آنان:

وألقى السّحرة سجدين‌* وما تنقم منّآ إلّاأن ءامنَّا بايت ربّنا لمَّا جآءتنا ربَّنآ أفرغ علينا صبرا وتوفَّنا مسلمين.

اعراف (٧) ١٢٠ و ١٢٦

انتقام از ظالمان‌

٣) انتقام خداوند از ستمگران به خويشتن در روز قيامت:

وسكنتم فى مسكن الّذين ظلموا أنفسهم وتبيّن لكم كيف فعلنا بهم ...* فلاتحسبنّ اللّه مخلف وعده رسله إنّ اللّه عزيز ذوانتقام‌* يوم تبدّل الأرض غير الأرض والسّموت وبرزوا للّه الوحد القهّار. [٤]

ابراهيم (١٤) ٤٥ و ٤٧ و ٤٨

٤) انتقام گرفتن از ستمگران، حقّ مشروع و مسلّم ستم‌ديدگان:

ولمن انتصر بعد ظلمه فأولئك ما عليهم مّن سبيل.

شورى (٤٢) ٤١

٥) تهديد خداوند به انتقام گرفتن از ستم‌كاران بر خويشتن در برابر حيله‌گرى‌هاى آنان:

وقد مكر وا مكرهم وعند اللّه مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال‌* ... إنّ اللّه عزيز ذوانتقام.

ابراهيم (١٤) ٤٦ و ٤٧

٦) انتقام خدا از بيدادگران «ايكه» (قوم شعيب):

وإن كان أصحب الأيكة لظلمين‌* فانتقمنا منهم ....

حجر (١٥) ٧٨ و ٧٩

٧) تهديد ستمگران (اعراض‌كننده از آيات الهى) به انتقام از سوى خداوند:

[١] مفردات راغب.

[٢] صحاح‌اللّغة.

[٣] المصباح‌المنير.

[٤] برداشت، مبتنى بر اين است كه «يوم تبدّل ...» ظرف براى انتقام باشد. (مجمع‌البيان، ذيل آيه)