می‌گویند تعبدیات . ما می‌توانیم آن نوع کارها را مسؤولیت شکل و قالب‌ بنامیم . مثلا نماز دستوری است که مقدمات و مقارنات معین دارد ، شرائط و اجزائی دارد ، موانع و قواطعی دارد . دستور اینست که ما نماز را همیشه‌ با همین قالب و شکل انجام دهیم . تعبدی محض است . البته این کار با این شکل به خاطر نتیجه‌ای است ، بلکه نتائجی برایش هست : « ان الصلوه‌ تنهی عن الفحشاء و المنکر » [١] . اما ما فقط مسؤول مقدمه این نتیجه‌ هستیم ، نه مسؤول خود نتیجه . اگر آن مقدمه را بطور صحیح و کامل که تعیین‌ شده و دستور رسیده انجام دهیم ، نتیجه خود به خود دنبالش هست .
نوع دیگر از مسؤولیت هست که ما آنرا مسؤولیت نتیجه می‌نامیم ، یعنی‌ نتیجه را به عهده انسان می‌گذارد و می‌گوید من فلان نتیجه را می‌خواهم ، و اما اینکه آن نتیجه با چه وسیله و چه مقدمه و با چه شرائط و در چه قالبی‌ انجام داده شود ؟ با هر وسیله‌ای که بهتر است . یک وسیله ثابت و یکنواخت و قابل تعیین و اندازه‌گیری ندارد . در هر موردی و در هر زمانی‌ آن وسیله فرق می‌کند .
مثالی عرض می‌کنم : شما فرضا یک گرفتاری دارید . مثلا یکی از کسان شما در زندان است . یک وقت هست که از یک نفر یک کار معین را در مورد این گرفتاری می‌خواهید . مثلا نامه‌ای را به او می‌دهید و می‌گوئید نامه را سر فلان ساعت به فلان شخص برسان . البته این نامه به منظور یک نتیجه نوشته‌ شده ، اما طرف فقط مسؤول رساندن نامه است .

[١] سوره عنکبوت ، آیه ٤٥ : [ به درستی که نماز ( انسان را ) از کارهای زشت و ناپسند باز می‌دارد ] .