آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٣ - نسبت بين دلالات سهگانه

نيست ولى در تقدير وجود دارد باينمعنى كه براى اين لفظ معنائى است كه در صورت مقصود بودن از لفظ دلالت لفظ بر آن از قبيل دلالت مطابقه مى‌شود و مقصود مصنّف از « و لو تقديرا » همين معنا است .

شرح : قوله : و يلزمهما المطابقه :

ضمير تثنيه به « تضمّن » و « التزام » راجع است .

قوله : فرع الدلالة على المسمّى :

مثلا دلالت انسان بر كتابت بالقوّه يا بر خصوص ناطق متفرّع بر دلالت آن بر موضوع له كه حيوان الناطق است مى‌باشد زيرا لازم امر عرض است و وجود عرض بدون معروض مستحيل است چنانچه جزء باعتبار و بملاحظه جزء بودن در طول كلّ و متفرّع بر آن است و الّا معنائى براى جزء متصوّر نيست .

قوله : بان يطلق اللّفظ و يراد به المسمّى الخ :

مثل القاء لفظ انسان و اراده حيوان ناطق كه جزء يعنى ناطق و لازمه آن‌كه كتابت بالقوّه باشد بالتّبع از آن فهميده مى‌شود .

قوله : كما اذا اشتهر اللفظ فى الجزء :

مانند مثال مشهور كه مى‌گويند لفظ شمس مشهور شده باشد در اراده جرم از آن .

قوله : او اللازم :

يا مانند مثال مشهور ديگر كه مى‌گويند لفظ شمس در ضوء كه لازمه‌اش مى‌باشد مشهور شده باشد .

متن : و لا عكس.

ترجمه : ولى عكس آن‌كه دلالت تضمّن و التزام لازمه مطابقه باشند درست نيست .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص