آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٢ - تقرير بساطت نقطه و مناقشه در آن

حاشيه : قوله : و ما بينهما متوسّطات :

اى ما بين العالى و السّافل فى سلسلتى الانواع و الاجناس يسمّى متوسطات، فما بين الجنس العالى و الجنس السّافل اجناس متوسّطة و ما بين النّوع العالى و النّوع السّافل انواع متوسّطه .

هذا ان رجع الضمير الى مجرّد العالى و السّافل و ان عاد الى جنس العالى و النّوع السّافل المذكورين صريحا كان المعنى انّ ما بين الجنس العالى و النّوع السّافل متوسّطات، امّا جنس متوسّط فقط كالنّوع العالى او نوع متوسّط فقط كالجنس السّافل او جنس متوسّط و نوع متوسّط معا كالجسم النّامى .

ترجمه : مقصود از عبارت « و ما بينهما متوسّطات » در كلام مصنّف اينستكه در سلسله انواع و اجناس بين عالى و سافل از هركدام انواع و اجناس واقعه را متوسّطه گويند يعنى بين جنس عالى و جنس سافل اجناس واقع را اجناس متوسّطه و بين نوع عالى و نوع سافل را انواع متوسّطه خوانند . البتّه معناى مذكور در صورتى است كه ضمير تثنيه در « ما بينهما » را به عالى و سافل عود دهيم و امّا اگر گفتيم ضمير ياد شده به جنس عالى و نوع سافل رجوع مى‌كند معناى عبارت اين ميشود كه ما بين جنس عالى و نوع سافل را اجناس و انواع متوسّطه اشغال كرده‌اند و اين متوسّطات از سه امر خارج نمى‌باشند :

الف : آنكه تنها جنس متوسط است نظير نوع عالى كه جسم مطلق باشد .

ب : آنكه فقط نوع متوسّط است مانند جنس سافل كه حيوان است .

ج : آنكه هم جنس متوسّط بوده و هم نوع متوسّط مثل جسم نامى .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص