آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٤ - شرح قياس استثنائى

كه در اينصورت قضيّه حمليّه مشتمل بر اثبات مقدّم يعنى انسان مى‌باشد .

دوّم : آنكه در مقدّمه استثنائى تالى در مقدّمه را وضع و اثبات نمائيم مانند :

ان كان هذا انسانا كان حيوانا لكنه حيوان پس نتيجه آن انّه انسان ميشود .

سوّم : آنكه در مقدّمه استثنائى رفع ( سلب ) كنيم مقدّم در مقدّمه شرطيه را مانند :

ان كان هذا انسان كان حيوانا لكنّه ليس بانسان پس نتيجه انّه ليس بحيوان ميشود .

چهارم : آنكه در مقدّمه استثنائى رفع و سلب نمائيم تالى در مقدّمه شرطيّه را مانند :

ان كان هذا انسانا كان حيوانا لكنّه ليس بحيوان پس نتيجه آن انّه ليس بانسان مى‌شود .

سپس ميفرمايد :

لكن نتيجه در هريك از دو قسم وضع و رفع امرى است كه با ديگرى فرق دارد چنانچه ما بيان نموديم .

پس از آن ميفرمايد :

و تفصيل احتمالات اين قياس طبق آنچه مصنّف در متن بيان كرده اينست :

چنانچه گفته شد هر قياس استثنائى از يك صغراى شرطيه و كبراى حمليّه تركيب شده است حال صغرى از دو صورت خارج نيست :

يا متّصله است و يا منفصله، اگر متّصله باشد دو احتمال از آن منتج و باقى داراى نتيجه نيستند و شرح آنها از اينقرار است :

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص