آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٧ - مبحث تصديقات

ترجمه : محشّى ( ره ) در ذيل كلمه « قول » كه در عبارت مصنّف آمده چنين ميفرمايند :

قول در عرف اهل منطق به مركّب گفته ميشود اعم از اينكه از مركّبات معقوله و ذهنيّه بوده يا مركّب لفظى و خارجى باشد از اينرو تعريفى كه مصنّف براى قضيه نموده شامل هردو قسم مى‌شود چه قضيه ذهنيه مانند تصوّر قيام براى زيد و چه قضيه ملفوظه مانند تلفظ به زيد قائم است .

حاشيه : قوله : الصّدق :

هو المطابقة للواقع، و الكذب هو اللّامطابقة للواقع و هذا المعنى لا يتوقّف معرفته على معرفة الخبر و القضيّة : فلا دور .

ترجمه : مرحوم محشّى در ذيل كلمه « الصدق » كه در عبارت مصنّف آمده ميفرمايد :

صدق عبارتست از مطابقت با واقع و نفس الامر و در مقابل كذب عبارتست از مطابق نبودن با آن و اطّلاع بر اين معنا وابسته به اطّلاع بر معناى خبر و قضيّه نيست، نتيجتا در اين تعريف اشكال دور وجود ندارد .

توضيح و شرح‌

سكّاكى ميگويد :

خبر عبارتست از كلامى كه در آن احتمال صدق و كذب باشد پس اطّلاع بر خبر موقوف بر دانستن صدق و كذب ميباشد و در تعريف صدق نيز گفته‌اند :

صدق عبارتست از خبر دادن از چيزى به آنطوريكه مى‌باشد چنانچه كذب خبر دادن از چيزى است بر خلاف آنطوريكه مى‌باشد و بهر تقدير اطّلاع بر صدق و كذب در اين تعريف موقوف بر دانستن خبر قرار داده شده و از ملاحظه تعريف خبر با تعريف صدق و كذب چنين مى‌يابيم كه هركدام در حصول معرفت متوقف بديگرى ميباشند و لازمه آن اينستكه‌

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص