آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٩ - مناط ايجاب و سلب در مانعة الخلو

ترجمه : مرحوم محشّى در ذيل عبارت مصنّف يعنى « فمهمله » ميفرمايد :

مثال قضيّه مهمله مانند : اذا كان الشئ انسانا كان حيوانا .

يعنى : وقتى موجودى انسان شد حيوان نيز مى‌باشد .

متن : و طرفا الشّرطيّة فى الاصل قضيّتان حمليّتان او متّصلتان او منفصلتان او مختلفتان الّا انّهما خرجتا بزيادة اداة الاتّصال و الانفصال عن التمام.

ترجمه : دو طرف قضيّه شريّه ( مقدّم و تالى ) در اصل يا دو قضيّه حمليّه بوده يا دو شرطيّه متّصله و يا دو قضيّه شرطيّه منفصله و يا از اين جهت با يكديگر مخالف مى‌باشند و بهر تقدير در اصل هركدام دو قضيّه مستقل بوده كه بعد از زياد شدن ادات اتّصال يا انفصال از تمام بودن و استقلال داشتن خارج شده و بصورتى درآمدند كه هريك وابسته بديگرى گرديده است .

حاشيه : قوله : فى الاصل :

اى قبل دخول اداة الاتّصال و الانفصال عليهما .

ترجمه : مرحوم محشّى در ذيل عبارت مصنّف يعنى « فى الاصل » ميفرمايد :

مقصود از « اصل » پيش از داخل شدن ادات و حروف اتّصال و انفصال بر طرفين قضيّه شرطيّه است .

شارح گويد :

ادات اتّصال مانند « كلّما » و « متى » و فاء جوابيّه و ادات انفصال نظير « امّا » و « او » .

حاشيه : قوله : حمليّتان :

كقولنا : ان كانت الشّمس طالعة فالنّهار موجود .

فانّ طرفيها و هما « الشّمس طالعة » و « النّهار موجود » قضيّتان حمليّتان .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص