آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٧ - مناط ايجاب و سلب در مانعة الخلو

حاشيه : قوله : او بعضها مطلقا :

اى على بعض غير معيّن كقولك :

قد يكون اذا كان الشئ حيوانا كان انسانا .

ترجمه و شرح : مرحوم محشّى در ذيل عبارت مصنّف يعنى « او بعضها مطلقا » ميفرمايد :

يعنى : حكم بر بعضى از تقادير غير معيّن معلّق شده باشد پس مقصود از « مطلقا » عدم تعيين است .

چنانچه ميگوئى : قد يكون اذا كان الشئ حيوانا كان انسانا .

يعنى : گاهى اينطور است كه موجودى اگر حيوان بود انسان نيز مى‌باشد .

حاشيه : قوله : فجزئيّة :

و سورها فى الموجبه متّصلة كانت او منفصله « قد يكون » و فى السّالبه كذلك « قد لا يكون » .

ترجمه و شرح : مرحوم محشّى در ذيل عبارت مصنّف كه ميگويد « فجزئيّة » ميفرمايد :

سور جزئيه در شرطيّه موجبه اعمّ از اينكه متّصله بوده يا منفصله باشد كلمه « قد يكون » و در سالبه‌اش نيز « قد لا يكون » مى‌باشد .

مثال متّصله موجبه : قد يكون اذا كان الشئ حارّا كان مضرّا .

يعنى گاهى اينطور است كه چيزى اگر گرم بود داراى زيان مى‌باشد .

مثال متّصله سالبه : قد لا يكون اذا كان الشّئ باردا كان مضرا .

گاهى اينطور نيست كه چيزى اگر سر بود زيان‌آور باشد .

مثال منفصله موجبه : قد يكون هذا الشئ امّا ان يكون شجرا او حجرا .

گاهى اينطور است كه اين شئ يا درخت است و يا سنگ .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص