آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٥ - اقسام مفرد

قوله : فتأمّل فيه :

اشاره است باشكال و جواب آن و حاصل آن اينست :

اشكال‌

ممكنست ضمير در « معناه » بمطلق مفرد رجوع كند و كلمه ايضا نيز استعمالش بجا بوده باشد منتهى از باب استخدام از مرجع ضمير خصوص اسم اراده شود يا چون اكمل افراد مفرد اسم است و مطلق وقتى بدون قرينه القاء گردد منصرف بفرد كامل خود مى‌باشد از اينرو مقصود از مفرد اسم است هم از ضمير و هم از مرجعش و بدين ترتيب اشكالى كه محشّى فرمود وارد نيست و عبارت متن بدون ايراد ميباشد .

جواب‌

هركدام از استخدام و انصراف بر خلاف ظاهر عبارتست خصوصا استخدام كه خود نوعى ارتكاب مجاز است و بدون قرينه بآن نميتوان ملتزم شد و در اينجا نه تنها قرينه بر اراده اسم در عبارت نيست بلكه قرينه ايضا بر خلاف آن مى‌باشد .

حاشيه : قوله : ان اتّحد :

اى وحّد معناه .

قوله : فمع تشخّصه :

اى جزئيته .

قوله : وضعا :

اى بحسب الوضع دون الاستعمال، فانّ ما يكون مدلوله كلّيّا فى اصل الوضع و مشخّصا فى الاستعمال كاسماء الاشاره على رأى المصنّف لا يسمّى علما و هيهنا كلام طويل و هو انّ المراد بالمعنى فى هذا التّقسيم امّا الموضوع له تحقيقا او ما استعمل فيه اللّفظ سواء كان وضع اللّفظ له تحقيقا

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص