آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٣ - اقسام مفرد

قوله : متصرّف فيها :

ضمير مؤنّث در « فيها » به مادّه رجوع مى‌نمايد .

قوله : بشرط ان يكون تحقّقها :

يعنى تحقّق هيئت .

متن : و ايضا ان اتّحد معناه فمع تشخّصه وضعا علم و بدونه متواط ان تساوت افراده و مشكّك ان تفاوتت باوّليّة او اولويّة.

و ان كثر، فان وضع لكلّ فمشترك و الّا فان اشتهر فى الثّانى فمنقول ينسب الى النّاقل و الّا فحقيقة و مجاز.

ترجمه : و نيز اگر مفرد معنايش متّحد باشد در صورتيكه بحسب وضع واضع تشخص و جزئيت در آن ملاحظه شود علم مى‌باشد و بدون تشخّص اگر صدق آن بر افرادش بطور متساوى باشد بآن متواطى گفته و در صورتيكه از نظر صدق بنحو اوّليّت يا بطرز اولويّت بر افرادش منطبق گردد اصطلاحا مشكّك ميباشد و امّا اگر معناى آن متكثّر بود پس اگر براى هركدام از معانى بطور جداگانه وضع شده باشد بآن مشترك گفته و در غير اينصورت اگر در معناى دوّم مشهور و نسبت بمعناى اوّل مهجور باشد منقول نام دارد كه آنرا بناقلش منسوب مى‌كنند و اگر چنين نبود يعنى در معناى اوّل مهجور و در دوّم مشهور نبوده بلكه در هردو مأنوس و مشهور باشد نسبت بمعناى اوّل حقيقت و بمعناى دوّم مجاز نام دارد .

حاشيه : قوله : و ايضا

مفعول مطلق لفعل محذوف اى آض ايضا اى رجع، رجوعا .

و فيه اشارة الى انّ هذه القسمة ايضا لمطلق المفرد لا للاسم وحده و فيه بحث، فانّه يقتضى ان يكون الفعل و الحرف اذا كانا متّحدى المعنى‌

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص