آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٢ - خاتمه مبحث كليات خمس

حيوان كه مصداق يا بتعبير مصنّف معروض كلى منطقى مى‌باشند زيرا ايندو نيز بر افراد كثير صادق ميباشند و وجه ناميدن اين كلّى بطبيعى اينستكه چون در طبايع يعنى خارج موجود مى‌باشد چنانچه شرحش عنقريب انشاء اللّه مى‌آيد .

و مجموع مركّب از عارض ( كلّى منطقى ) و معروض ( كلّى طبيعى ) نظير انسان كلّى يا حيوان كلّى را كلّى عقلى گويند زيرا انسان و حيوان بقيد كلّيّت غير از عقل ظرف ديگرى براى وجودشان نيست .

حاشيه : قوله : و كذا الانواع الخمسة :

يعنى كما انّ الكلّى يكون منطقيّا و طبيعيّا و عقليّا كذلك الانواع الخمسة يعنى الجنس و النّوع و الفصل و الخاصّة و العرض العام يجرى فى كلّ منها هذه الاعتبارات الثلاثة .

مثلا مفهوم النّوع اعنى الكلّى المقول على كثيرين متّفقين بالحقيقة فى جواب ما هو يسمّى نوعا منطقيّا و معروضه كالانسان و الفرس نوعا طبيعيّا و مجموع العارض و المعروض كالانسان النّوع نوعا عقليّا و على هذا قياس البواقى، بل الاعتبارات الثلاث تجرى ى الجزئى ايضا

فانا اذا قلنا : زيد جزئى فمفهوم الجزئى اعنى ما يمتنع فرض صدقه على كثيرين يسمّى جزئيا منطقيّا و معروضه اعنى زيدا يسمّى جزئيا طبيعيّا و مجموع العارض و المعروض اعنى زيدا الجزئى يسمّى جزئيا عقليّا .

ترجمه : مقصود از « و كذا الانواع الخمسه » در عبارت متن اينست :

همانطوريكه كلّى بمنطقى و طبيعى و عقلى تقسيم ميشود انواع پنجگانه يعنى : جنس و نوع و فصل و خاصه و عرض عام نيز مورد جريان اين سه اعتبار قرار گرفته و هركدام باين سه تقسيم ميشوند .

مثلا : مفهوم نوع كه عبارتست از « كلّى كه بر افراد متعدّد متّفق الحقيقه‌اى كه در جواب ما هو حمل شود » بنام نوع منطقى و معروض آن مانند

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص