آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤ - نسبت بين دلالات سهگانه
حاشيه : قوله و لا عكس :
اذ يجوز ان يكون اللّفظ معنى بسيط لا جزء له و لا لازم له فيتحقّق حينئذ المطابقه بدون التضمّن و الالتزام و لو كان له مركب لا لازم له تحقق التضمّن بدون الالتزام، و لو كان له معنى بسيط و له لازم ذهنى تحقّق الالتزام بدون التضمّن، فالاستلزام غير واقع فى شئ من الطّرفين .
ترجمه : مصنّف در متن ميگويد ولى عكس آنچه گفتيم صحيح نيست يعنى دلالت تضمّن و الالتزام لازمه مطابقه نيستند زيرا ممكنست لفظى كه داراى معناى بسيطى كه ازجزء خالى است و لازمهاى نيز ندارد وجود داشته باشد كه دلالت آن بر معناى بسيطش فقط مطابقه است بدون تحقّق تضمّن و التزام .
و اگر لفظى داراى معناى مركّبى باشد كه لازمه نداشته باشد مطابقه و تضمّن محقّقند بدون التزام چنانچه اگر لفظى معناى بسيطى با لازمهاى دارد در اينجا تنها دلالت مطابقه و التزام است بدون تضمّن .
در نتيجه بين التزام و تضمّن هيچ تلازمى از طرفين در بين نيست .
شارح گويد :
وجود معناى بسيط بدون جزء و لازمه يا تحقق معناى مركب با نداشتن لازمه صرف فرض و تقدير است چه آنكه هيچ موجودى از لوازم شخصيه و فرديّه كه بواسطه آن از مصاديق ديگر ممتاز ميشود ممكن نيست كه خالى باشد بنابراين مقصود اينستكه فرض تحقّق دلالت مطابقه بدون آندو ثبوتا ممكنست ولى عكس آن حتّى در مقام ثبوت و تصوّر هم مستحيل و غير ممكن ميباشد .
متن : و الموضوع ان قصد بجزء منه الدّلالة على جزء المعنى فمركب امّا تامّ خبر او انشاء و امّا ناقص تقييدى او غيره و الّا فمفرد.
آثار الباقية في شرح الحاشية، ص