آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٨ - دلالت و اقسام آن

« اح اح » على وجع الصّدر و دلالة سرعة النبض على الحمى و ان كان بسبب امر غير الوضع و الطّبع فعقليّة كدلالة لفظ « ديز » المسموع من وراء الجدار على وجود اللّافظ و كدلالة الدّخان على النّار فاقسام الدّلالة ستّة و المقصود بالبحث هيهنا منها هى الدّلالة اللفظيّة الوضعيّة اذ عليها مدار الافادة و الاستفادة و هى تنقسم الى مطابقه و تضمن و التزام، لانّ دلالة اللّفظ بسبب وضع الواضع امّا على تمام ما وضع له او على جزئه او على ما هو خارج عنه لازم له .

ترجمه :

دلالت و اقسام آن‌

دلالت : عبارتست از بودن شى‌ء بطوريكه از علم بآن علم بشئ ديگرى لازم آيد، شئ اوّل را « دالّ » و دوّم را « مدلول » نامند .

تقسيم اوّلى دلالت‌

دال اگر لفظ باشد نام دلالت، دلالت لفظيّه است و در غير اينصورت بآن دلالت غير لفظيّه گويند .

تقسيم ثانوى دلالت‌

هركدام از دلالت لفظيّه و غير لفظيّه اگر بسبب وضع واضع و تعيين نمودن دالّ در مقابل مدلول باشد بآن دلالت وضعيه گويند مانند دلالت لفظ « زيد » بر ذات آن‌كه شخص خارجى باشد و نيز نظير دلالت دوال چهارگانه بر معانى و مدلولات خود .

و اگر بسبب درخواست طبع باشد مانند حاصل شدن « دالّ » در وقت پيدا شدن معروض بآن دلالت طبعيّه گويند مثل حاصل شدن « اح اح » در موقع پيدايش سينه درد يا سريع شدن ضربان نبض كه دلالت بر پيدا شدن تب دارد . و اگر بسبب امرى غير از وضع و طبع باشد بآن دلالت عقليّه‌

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص