آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩ - ظرف بر دو قسم است لغو و مستقر

شرح : كلمه « بعد » از ظروف ائمه الاضافه است از اينرو لازمست هميشه مضاف اليهش در عبارت باشد . در حاليكه در برخى موارد كلام از ذكر آن خالى است بنابراين ادبا براى آن وجوهى گفته‌اند كه ذيلا تشريح ميشود .

ايشان گفته‌اند : بعد يا با مضاف اليه ذكر ميشود يا بدون آن .

در صورت دوّم يا حذف مضاف اليه از باب نسيا منسيا است يا از باب نويا منويّا ميباشد .

در صورت دوّم يا لفظ مضاف اليه در نيّت است و يا معناى آن .

كلمه بعد در سه حالت اوّل يعنى جائيكه مضاف اليه در عبارت ذكر شده يا حذفش نسيا منسيا و يا لفظ آن در نيّت است معرب و در فرض اخير مبنىّ بر ضمّ ميباشد .

و در عبارت مصنّف مبنىّ بر ضمّ است .

حاشيه : قوله : فهذا :

هذا الفاء امّا على توهّم امّا او على تقديرها فى نظم الكلام .

و هذا اشارة الى المرتّب الحاضر فى الذهن من المعانى المخصوصة المعبّر عنها بالفاظ مخصوصة او تلك الالفاظ الدالّة على المعانى المخصوصة سواء كان وضع الديباجه قبل التصنيف او بعده اذ لا وجود للالفاظ المرتبة و لا للمعانى فى الخارج .

فانكانت الاشارة الى الالفاظ فالمراد بالكلام، الكلام اللّفظى و انكانت الى المعانى فالمراد به الكلام النّفسى اى المعنوى الّذى يدلّ عليه الكلام اللّفظى .

ترجمه : كلمه « فهذا » در عبارت مصنّف :

اين « فاء » يا بنابر توهّم وجود « امّا » شرطيّه است يا در نظم كلام آن را مقدّر بايد گرفت .

و كلمه « هذا » اشاره است به معانى مخصوصه‌ايكه در ذهن مرتب‌

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص