آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٠ - ظرف بر دو قسم است لغو و مستقر

بوده و از آنها بالفاظ خاصّى تعبير شده است يا اشاره است به الفاظى كه دلالت بر معانى خاصّه دارند اعم از آنكه ديباچه و مقدّمه كتاب قبل از نوشتن كتاب تدوين شده باشد يا بعد چه آنكه در خارج الفاظ مرتّبه و معانى ياد شده وجودى ندارند .

پس اگر بالفاظ اشاره باشد مقصود از كلام، كلام لفظى است و در صورتيكه بمعانى اشاره داشته باشد مراد از آن كلام نفسى يا كلام معنوى است كه كلام لفظى بر آن دلالت دارد .

شرح : قوله : هذا الفاء امّا على توهّم امّا اه :

يعنى « فاء » داخل بر كلمه « هذا » فاء شرطيّه است و چون حرف شرط در عبارت نيست براى آن دو توجيه ميتوان نمود :

١- آنكه حرف شرط يعنى « امّا شرطيه متوهّم بوده و بتوهّم دخول آن مصنف فاء جوابيّه آورده .

٢- آنكه حرف مزبور بجهت رعايت نظم عبارت مقدّر باشد .

قوله : و هذا اشارة الى المرتّب اه :

حاصل مراد محشّى اينستكه در مشار اليه « هذا » دو احتمال است :

الف : آنكه معانى الفاظ كتاب بوده كه قبل از احضار آن‌ها بواسطه الفاظ در ذهن بطور مرتّب و منظم موجود ميباشند بنابراين معناى عبارت چنين ميشود :

و امّا بعد از خطبه پس اينمعانى و مطالب منطقى و كلامى الخ .

ب : آنكه نفس الفاظ دالّه بر معانى نام برده باشد بنابراين معناى عبارت چنين است :

و امّا بعد از خطبه پس اين الفاظ منقوشه در اين كتاب الخ .

قوله : المعبّر عنها :

ضمير مؤنّث به « معانى » راجعست .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص