آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٨ - جزئى اضافى

قبل از ذكر دو فرد امكان ذكر آن نبود بدين سبب مصنّف آنها را بر تباين جزئى مقدّم نمود .

متن : و قد يقال الجزئى للاخصّ و هو اعمّ.

ترجمه : گاهى به مفهومى كه اخصّ از مفهوم ديگرى است جزئى مى‌گويند و اين اطلاق اعم از اطلاق گذشته است .

حاشيه : قوله : و قد يقال :

يعنى انّ لفظ الجزئى كما يطلق على المفهوم الّذى يمتنع ان يجوز صدقه على كثيرين كذلك يطلق على الاخصّ من شى‌ء و على الاوّل يقيّد بقيد الحقيقى و على الثانى بالاضافى و الجزئى بالمعنى الثانى اعم منه بالمعنى الاوّل، اذ كلّ جزئى حقيقى فهو يندرج تحت مفهوم كلّى عام و اقلّه المفهوم و الشى‌ء و الامر و لا عكس، اذ الجزئى الاضافى قد يكون كليّا كالانسان بالنسبة الى الحيوان .

ترجمه :

جزئى اضافى‌

عبارت « و قد يقال الخ » اشاره به تعريف جزئى اضافى است باين شرح :

لفظ جزئى همانطوريكه بر معناى قبل يعنى مفهومى كه ممتنع است بر كثيرين صادق باشد اطلاق ميگردد همچنين بر هر مفهومى كه از مفهوم ديگرى اخصّ باشد گفته ميشود .

و بنابر اوّل جزئى را حقيقى و بنابر دوّم آنرا اضافى گويند . زيرا جزئى بودنش باعتبار اضافه و نسبتش با كلّى فوق مى‌باشد و الّا چه بسا نسبت به مفهوم مادونش كلّى باشد .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص