آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٦ - شرح تباين جزئى

بطور اجمال و جزئى در موردى صادق هستند و معناى تباين جزئى نيز همين است .

حاشيه : ثمّ انّه قد يتحقّق فى ضمن التباين الكلّى كالموجود و المعدوم، فانّ بين نقيضيهما و هما اللّاموجود و اللّامعدوم ايضا تباينا كليّا و قد يتحقّق فى ضمن العموم و الخصوص من وجه كالانسان و الحجر، فانّ بين نقيضيهما و هما اللّاانسان و اللّاحجر عموما من جه فلهذا قالوا انّ بين نقيضيهما مباينة جزئيّة حتّى يصحّ فى الكل هذا .

ترجمه : محشى ( ره ) ميفرمايند :

بين دو مفهوميكه تباين كلى است همچون موجود و معدوم گاهى بين نقيضشان نيز همين نسبت تباين كلّى مى‌باشد چنانچه در مثال گفته شده بين لا موجود و لا معدوم نيز تباين كلى بوده و قهرا در ضمن اين تباين كلّى، تباين جزئى تحقّق دارد .

و زمانى بين نقيض آندو عموم و خصوص من وجه مى‌باشد كه در ضمن آن نيز تباين محقّق است مانند انسان و حجرر كه متباينين بوده ولى بين نقيض ايندو كه لا انسان و لا حجر است عموم و خصوص من وجه مى‌باشد و در ضمن اين عموم من وجه تباين جزئى نيز تحقق دارد .

پس چه بين نقيض متباينين تباين باشد و چه عموم من وجه در هر دو مورد تباين جزئى وجود دارد از اينرو اهل ميزان براى اينكه بتوانند حكم كلّى كرده بطوريكه در تمام موارد صادق باشد گفته‌اند : بين دو نقيض متباينين تباين جزئى است و اين حكم با تمام موارد نقيض متباينين مطابق مى‌باشد .

قوله : ثمّ انّه قد يتحقق فى ضمن التباين الكلّى :

ضمير در « انّه » به تباين جزئى راجع است .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص