درجه ، ٩٩ درجه ، ولی این تغییر کمی است ، کمیت یعنی عدد بالا می‌رود ، عددی که در واقع نشان‌دهنده یک کمیت اتصالی است . دائما کمیت بالا می‌رود ، سیر صعودی می‌کند . ولی باز هم آب است و درجه حرارت بالا رفته . آب ، آب است ، کمیت حرارتش تغییر کرده . همین که از درجه ٩٩ یک قدم‌ آنطرف‌تر گذاشت ، قدم به درجه صدم گذاشت ، یکمرتبه آب تبدیل می‌شود به‌ بخار ، دیگر این آب نیست ، یعنی ماهیت عوض می‌شود . سماوری که ما روشن‌ کرده‌ایم اول آب آن گرم می‌شود و گرم می‌شود ، یکمرتبه می‌بینید به جوش آمد یعنی تبدیل شد به بخار . پس این است که تغییرات کمی تدریجا تبدیل به‌ تغییر کیفی می‌شود . مثل این که در قدیم می‌گفتند فواره که بلند می‌شود ، به‌ تدریج بلند می‌شود و بلند می‌شود ، ولی به یک درجه که رسید یکمرتبه سرنگون‌ می‌شود یعنی حالتش تبدیل به ضد خودش می‌شود . مثالی که هگل گفته - که بعد هم اینها تعقیب کردند - همین مثال بوده( تبدیل آب به بخار) . بعد آمدند این مثال را در جاهای دیگر ، در مسائل‌ سیاسی و در مسائل اقتصادی پیاده کردند . دکتر ارانی در جزوه ماتریالیسم‌ دیالکتیک کوشش کرده مثالهای زیاد دیگری هم [ ذکر ] کند و از جمله این‌ که یک چیزی هم قدما همیشه می‌گفتند : " الشی اذا تجاوز حده انقلب الی‌ ضده " یعنی هر چیزی اگر از حد خودش تجاوز کند به ضد خودش منقلب می‌شود ، به ضد خودش برمی‌گردد . اینها هم عینا همین حرف را می‌زنند .

. ٢ سرمایه‌داری

مارکس که این مثال را در امور اقتصادی پیاده کرده ، گفته است مثلا سرمایه‌داری یک پدیده است . ابتدا به صورت کمی تغییر می‌کند ، یعنی به‌ تدریج رو به ازدیاد می‌رود . البته می‌گوید سرمایه که از زمین نمی‌جوشد ، از آسمان هم نمی‌جوشد ، حاصل دسترنج کارگر است که ارزش اضافی کار اوست . به عقیده او صد در صد از راه دزدی ، سرمایه‌داری تدریجا ازدیاد کمی پیدا می‌کند یعنی فزونتر می‌شود . پی‌درپی سرمایه بیشتر می‌شود و پی‌درپی استثمار کارگر هم رو به فزونی می‌گذارد . تا مدتی این تغییر ، کمی است ، مثل آبی‌ که درجه حرارت آن بالا می‌رود . از یک طرف مقدار سرمایه بالا می‌رود ، از طرف دیگر استثمار کارگر و نارضایی کارگر بالا می‌رود ، یک درجه بالا می‌رود ، دو درجه ، سه درجه ، . . . آن از آن طرف قوس