مطلب دیگر درست در جهت عکس : انسان در پرتو یافتن خداست که خود را می‌یابد ، یعنی اگر انسان خدا را بیابد خود را می‌یابد و خود واقعی را می‌یابد . ایندو لازم و ملزوم یکدیگر هستند : خدا را یافتن مساوی است با خود را یافتن ، خدا را از دست دادن مساوی است با خود را باختن و خود را از دست دادن : « " و لا تکونوا کالذین نسوا الله فانسیهم انفسهم " غ[١] همیشه خود را گم کردن عکس‌العمل قهری و طبیعی الهی خدا را گم کردن است .
این در قرآن زیاد است : هر کس که خدا را گم کند خواه ناخواه خود را گم می‌کند . این برای این است که اولا رابطه خدا با انسان با رابطه هر موجود دیگری با انسان متفاوت است ، چطور ؟ همین چندی پیش [ شخصی ] از من می‌پرسید که(به نظرم بر همان سیری در نهج‌البلاغه تکیه می‌کرد)چرا شما گفته‌اید که هر بندگی اسارت است جز بندگی خدا ؟ گفتم برای اینکه بندگی‌ دو موجودی که در عرض یکدیگر قرار گرفته‌اند معنایش این است که اگر زید بنده عمرو باشد عمرو برای خودش یک موجودی است ، یک مداری دارد ، یک‌ حرکتی دارد و یک مطلوبهایی دارد ، یک نقصهایی دارد که می‌خواهد آنها را مرتفع کند ، زید برای خودش مسیری دارد ، مداری دارد ، نقصهایی دارد که‌ می‌خواهد در مسیر خودش آنها را رفع کند . حالا اگر زید بنده عمرو باشد باید از مدار خودش خارج بشود بیاید به مدار عمرو ، در او جذب بشود ، یعنی به جای اینکه در راه خودش گام بردارد باید در عمرو هضم بشود . اسیر عمرو می‌شود ، یعنی قهرا او برای حرکت تکاملی خودش آزاد نیست . اما خداوند مدار ندارد ، حرکت ندارد ، نیاز ندارد . خدا آن حقیقتی است که‌ بر همه این مدارها احاطه دارد . بنده او شدن یعنی در مدار واقعی حرکت‌ کردن . او که بنده نمی‌خواهد که بنده بیاید خدمتش را بکند ، بنده او را می‌خواهد که از او نیرو بگیرد . اصلا بندگی او « " ایاک نعبد و ایاک‌ نستعین " »است ، مدد گرفتن از اوست برای اینکه در سیر تکاملی خودمان‌ برویم . بعلاوه گذشته از اینکه خداوند منشا و مبدا هر نیرویی است و باید از او استمداد کرد ، خداوند غایت همه کمالات است ، یعنی این سیر تکاملی‌ که از نظر دیگران یک امر بی‌هدف و بی‌مبنا و بی‌مقصد و فقط راه است و مقصد نیست ، از نظر ما با اینکه راه است و راه غیرمتناهی

[١] حشر / . ١٩