است یا باز ؟ نه ، اینها دیگر طبقه بسته به آن معنا قائل نیستند . طبقاتی که آنها می‌گفتند ، طبقات دوره ساسانی و غیر آن ، طبقات اجتماعی ، طبقات‌ قراردادی بود ، یعنی می‌گفتند در نظام اجتماعی و در تشکیلاتشان طبقات بسته‌ است یعنی کسی حق نداشت از طبقه‌ای به طبقه دیگر برود . بچه آهنگر باید آهنگر باشد ، نمی‌توانست مثلا برود معلم شود ، یعنی قانون اجازه نمی‌داد .
اینها الان روی قانون بحث نمی‌کنند ، روی طبیعت بحث می‌کنند .
تقسیم‌بندی طبیعت از کجا شروع می‌شود که یک طبقه می‌شود طبقه کارگر ، یک طبقه هم می‌شود طبقه سرمایه‌دار ؟ گفتیم از اولی که مالکیت پیدا شد این دو طبقه به وجود آمد . آنوقت‌ قهرا طبقه کارگر و استثمارشده . . . [١] طبقه کارگر هیچ وقت سرمایه‌دار نمی‌تواند بشود ؟ این طبقه کارگر نه ، ولی می‌گوید این بعد به نفی او می‌رسد ، بعد ما می‌رسیم به جامعه بی‌طبقه . به این معنا از طبقه خارج می‌شود .
اگر به آن معنا باشد بنابراین عامل شخصیتش عامل مهمی می‌شود . اگر یک‌ کارگر سرمایه‌دار بشود بنابراین این از یک طبقه به طبقه دیگر رفته ، بنابراین عامل شخصیتش در کار بوده . چطور می‌شود که از یک طبقه به طبقه‌ دیگر می‌رود ؟ یا به عکس ، طبقه سرمایه‌دار یک اتفاق بیفتد بشود کارگر .
بله ، نظیر این نقضها به اینها خیلی زیاد وارد است ، از دو طرف هم‌ هست . ممکن

[١] [ افتادگی از نوار است . ]