فلسفه تاریخ 2
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص

فلسفه تاریخ 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٢

در کشاورزی ابزار تولید هیچ فرق نکرده ولی دو حالت دارد : حالت‌ انفرادی که کسی خودش تنها می‌رود همه کارهایش را انجام می‌دهد . حالت‌


همان که عرض کردیم در آنجا به اصطلاح صحرا تشکیل می‌دهند ، یازده نفر مرد و ده راس گاو با سرمایه‌ای شامل بذر و امثال آن . پس این‌ را ما می‌گوییم " شیوه تولید " کما اینکه باز تولید از نظر اینکه انسان‌ وابسته به یک نقطه معین باشد یا وابسته به نقطه معین نباشد دو شیوه‌ مختلف است . کشاورزی با دوره پیش از آن که دوره شکار است این تفاوت‌ را دارد ، یعنی شیوه تولید فرق می‌کند . ابزار هم می‌شود گفت فرق کرده که‌ حیوان در اینجا استخدام شده و در آنجا نه . در شکار ، انسان یک حالت‌ آزادی دارد ، چون شکار است و شکار یک وقت در این کوه است از این کوه‌ می‌رود ، در آن کوه است از آن کوه می‌رود ، در این جنگل است از این جنگل‌ می‌رود ، در آن جنگل است از آن جنگل می‌رود . احیانا ممکن است صد فرسخ‌ دور بشود . اصلا در یک جای معین نیست . خانه‌اش آنجاست که شکار وجود داشته باشد . لذا زندگی شکاری برابر است با زندگی خانه به دوشی ، یک‌ نوع زندگی خانه به دوشی است . زندگی دامداری هم تا اندازه‌ای همین‌طور است . دامداری هم کمی انسان را متحرک می‌کند ، برای اینکه دامدار تابع دام خودش است . دام تابع آب و علف است ، هر جا که آب و علف باشد باید آنجا باشد . آب و علف امسال‌ اینجاست سال دیگر آنجاست ، سال دیگر جای دیگر . سرزمینها هم که در قدیم‌ مالک نداشت . سرزمینهای خیلی وسیع در اختیار بود ، مثل زندگی عرب . عرب زندگی دامداری داشت ، گوسفند داشت ، شتر داشت ، گاو داشت ، و لهذا حالت خانه به دوشی داشتند . خانه اینها کجا بود ؟ هر جا که آب و علف بود . " رائد " داشتند(لا یکذب الرائد اهله . )رائد آن پیشقراولی‌ بود که همیشه می‌فرستادند برای [ پیدا کردن آب و علف . ] در خراسان ، در آن حدود فریمان ، این را می‌گفتند " پل گردی " . یک کارشان گوسفندداری‌ بود ، می‌رفتند ببینند کجا آب و علف هست . این را می‌گفتند " پل گردی‌ " . رائد کارش این بود : در این سرزمین که بودند احساس می‌کردند در اینجا ده روز دیگر بیست روز دیگر یک ماه دیگر یا آب پیدا نمی‌شود یا علف و این حیوانها در مضیقه خواهند بود . بعد افرادی را می‌فرستادند دنبال آب و علف ، و هر جا پیدا می‌کرد خبر می‌آورد فلان جا مقتضی است‌ برویم آنجا ، همه حرکت می‌کردند