دین ، خود را از دست داده است و بعد با نفی دین بار دیگر خود را می‌یابد و بازگشت به خودش می‌کند . انسان از خودش دور شده است ، بار دیگر به‌ خودش بازگشت می‌کند .

" از خود بیگانگی " از نظر مارکس

مارکس در همین مساله " از خودبیگانگی " دو نظر دیگر ابراز داشت که‌ [ از ] اینها پیش افتادگی نسبت به فویرباخ پیدا می‌شود . [ گفت این‌ نظریه ] در این جهت که دین مظهر از خود بیگانگی بشر است چون در آن‌ مفاهیمی از قبیل رضا ، تسلیم ، زهد و توکل وجود دارد درست است ، ولی دو نقص در نظریه فویرباخ هست ، یکی اینکه تنها به دین توجه کرده است و این تنها دین نیست که انسان را با خودش بیگانه می‌کند و مظهر انکار انسان است خودش را ، خیلی چیزهای دیگر هم از این قبیل است . دولت از این قبیل است ، سرمایه یعنی پول هم از این قبیل است . پول خودش مظهر انکار بشر است خودش را ، به طوری که انسان همه چیز را پول می‌بیند و پول‌ را برتر از خودش می‌بیند . همان حالت پول‌پرستی که ما می‌گوییم ، در بشر پیدا می‌شود . انسان که نباید پرستنده پول باشد ، پول باید در خدمت انسان‌ باشد ، ولی شما می‌بینید انسانها در وضعی قرار می‌گیرند که اساسا پول که‌ باید برای آنها وسیله باشد ، برای آنها مقصد است و در واقع خودشان را برای پول می‌خواهند و اینها می‌شوند پرستنده پول ، تسلیم در مقابل پول . همچنین دولت که باید تشکیلاتی در خدمت بشر باشد ، بعد حالت خداوندگاری‌ و مطاع و متبوع بودن و حالت همه‌چیز بودن پیدا می‌کند به طوری که بشر خودش را در مقابل دولت هیچ می‌داند و همه چیز را دولت می‌داند و دولت‌ را مظهر اصلی جامعه می‌داند ، که در اینجا نظریاتش با نظریات هگل خیلی‌ متفاوت می‌شود ، یعنی مارکسیسم در اینجا کمی اصالت فردی می‌شود . بر خلاف‌ فلسفه هگل که اصالت جمعی است و او دولت را مظهر عالی انسانیت می‌شمارد ، مارکس بر عکس ، دولت را نفی‌کننده انسانیت می‌شمارد . پس انسان اگر بخواهد به خویشتن بازگردد و از خودبیگانگی را از خود دور کند باید دولت‌ را هم از بین ببرد ، دیگر دولتی وجود نداشته باشد که دولت یک چیز باشد ملت یک چیز دیگر ، نه ، خود ملت باشد به جای دولت ، ملت خودش خودش‌ را اداره کند . سرمایه‌ای و [ شخص ] سرمایه‌داری وجود نداشته باشد بلکه‌ سرمایه اشتراکی باشد .