فخر رازی با این که مرد خیلی دانشمندی هست ، هم متکلم است ، هم مفسر است ، هم نسبتا فیلسوف است ، هم ادیب است ، هم ریاضی‌دان است و هم‌ طبیب است ، خیلی مرد فوق‌العاده‌ای است ، ولی اساس تفکرش را تفکر کلامی‌ [ تشکیل می‌دهد ، ] کلامی به اصطلاح ما ، یعنی طرز تفکر اشعری یا معتزلی که‌ او اشعری بوده است ، اساس تفکرش را تفکر اشعری تشکیل می‌دهد . (الان‌ گفتیم که یکی از اصول تفکر اشعری این است که یک پیوستگی ذاتی میان اشیا نیست . )و لهذا با این که یک مرد وارد در فلسفه هست و گاهی که حرفها را از زبان دیگران تقریر می‌کند خوب هم تقریر می‌کند ولی تفکر خودش تفکر کلامی است . آنجایی که عقیده خودش را می‌خواهد بگوید باز به آن شکل در می‌آید . تفسیرش هم تمام ، رنگ همان کلام اشعری را دارد با این که‌ تفسیرش انصافا مزایای خیلی زیادی دارد ، برای این که مرد فوق‌العاده‌ باهوشی بوده و فکر جوالی داشته و بعد هم به اصطلاح شجاع بوده(این را امروزیها به این شکل بیان می‌کنند ، درست هم می‌گویند) ، مرد شجاعی بوده ، یعنی از روبرو شدن با مسائل و مشکلات نمی‌هراسیده . خیلی‌ها در کتابهای‌ خودشان وقتی که در یک مساله‌ای با یک مشکل بزرگ مواجه می‌شوند که‌ نمی‌توانند آن را حل کنند ، می‌ترسند ، کنارش می‌گذارند ، رد می‌شوند . ولی‌ او نه ، هر مشکلی که پیش آمده به جنگ آن مشکل رفته ، اعم از آن که زمین‌ خورده یا زمین زده . این جهت هم در او هست . این است که آیات را در حدود معلومات خودش و معلومات زمان خودش خیلی می‌شکافد و از این جهت‌ نکات خیلی زیاد و خوب در تفسیرش پیدا می‌شود . ولی متاسفانه به علت‌ این که اساس تفکرش تفکر اشعری است خیلی مسائل را در همان جهت تفکر اشعری بررسی کرده است و یک حرفهای اضافه و زیادی گفته که خیلی از حرفهای تفسیرش را اصلا باید دور ریخت و فایده ندارد . به هر حال چنین‌ آدمی است . او روی آن تفکر اشعری که دارد ، آیات سوره واقعه را که‌ تفسیر کرده است ، در آنجا که قرآن مجید می‌فرماید : « " افرایتم ما تمنون ءانتم تخلقونه ام نحن الخالقون " »[١] ، « " افرایتم ما تحرثون‌ ءانتم تزرعونه ام نحن الزارعون " »[٢] ،

[١] واقعه / ٥٨ و . ٥٩ [٢] واقعه / ٦٣ و . ٦٤