عنوان بخش دوم این بود : " حتمیت اقتصادی به شکل مطلق آن " . این‌ همان مطلبی است که شاید در جلسه پیش هم بحث شد که مارکس در ابتدا این‌ اصالت اقتصاد و جبر اقتصادی را به شکل افراطی‌تر مطرح کرد . همان کلمه [ (زیربنا " را که به کار برد به این معنا بود که اصلا تنها علت و اساس‌ اقتصاد است و همه چیز دیگر طفیلی محض . ولی بعدها خودش با انگلس‌ تعدیل یا تعدیلاتی وارد آورد و حتی انگلس اعتراف می‌کند که ما در ابتدا مقداری در این مساله تند رفتیم . عبارتهایش را خواهیم خواند . بعد می‌گوید دو تعدیل در این تز وارد شد ، یکی در شکل ارائه آن و یکی در محتوای آن . شکل ارائه ، یعنی طرز بیان ، مطرح نیست و مساله مهمی نیست‌ . تعدیل در محتوا ، به این معنا که باز از یک اصل دیگر دیالکتیکی‌ استفاده کردند که همان " اصل تاثیر متقابل " بود . اصل تاثیر متقابل‌ درواقع این است که هیچ چیزی علت محض نیست و هیچ‌چیزی هم معلول محض‌ نیست . هر علتی در معلول خودش اثر می‌گذارد ، معلول هم در علت اثر می‌گذارد ، یعنی هر علتی علت است برای معلول خودش و معلول است برای [ معلول ] خودش . هر علتی از معلول خودش اثر می‌پذیرد ، چنین چیزی . از همین اصل استفاده کردند ، گفتند اگرچه اقتصاد زیربناست