جدید پیروز می‌شود و در نتیجه نهایی یک ترکیب جدید و وضع جدید به وجود می‌آید. این بود مکانیزمی که اینها در باب ماهیت اقتصادی تاریخ می‌گویند. پس اینکه روح تاریخ را اقتصاد تشکیل می‌دهد ، به این معنا تشکیل می‌دهد که همه چیز تابع ابزار تولید است . ابزار تولید روابط تولیدی خاص را اقتضا می‌کند و این روابط تولیدی روابط اجتماعی جدید را . به حکم اینکه هر چیزی در حال حرکت و تکامل است ابزار تولید تکامل پیدا می‌کند و بعد در درون خودش ضد خودش را به وجود می‌آورد . به همین ترتیب کشمکش در می‌گیرد ، بعد منتهی به آن سنتز می‌شود .

" طبقه "

از اینجا یک مفهوم جدید در جامعه‌شناسی مارکسیستی پیدا شده و آن همان‌ چیزی است که امروز در دنیا خیلی رایج و شایع است و آن مفهوم " طبقه) ] است . طبقه البته یک اصطلاح قدیمی است . [ در عرف ] دو قسمت از چیزی‌ که روی یکدیگر قرار بگیرند اینها را می‌گویند " طبقه " . مثلا ما می‌گوییم‌ طبقه بالای ساختمان ، طبقه پایین ساختمان . اینها دو شیئی هستند تقریبا به‌ موازات یکدیگر ولی یکی مافوق و بالاسر دیگری قرار گرفته . در اصطلاح علمای‌ تاریخ و رجال می‌گویند ما طبقات مفسرین داریم ، طبقات محدثین داریم ، طبقات فقها داریم ، طبقات اطبا داریم ، طبقات فلاسفه داریم . و حتی‌ کتابهایی به همین نامها نوشته شده : طبقات المفسرین ، طبقات النحویین ، طبقات الروا ، طبقات الحفاظ ، طبقات الفقها ، طبقات الصوفیه . به همه‌ این نامها کتاب داریم ، فقط طبقات الفلاسفه نوشته نشده که اخیرا من در این چاپ جدید کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران یک طبقات فلاسفه‌ای در حدود صد صفحه به آن اضافه کردم ، خیلی هم کار برد . آنجا طبقات را به چه اعتبار می‌گویند ؟ دوره‌ای بعد از دوره‌ای . مثلا به‌ حسب راوی و مروی عنه یا استاد و شاگرد . مثلا می‌گویند طبقه اول محدثین ، آنهایی که از امام یا پیغمبر روایت کرده‌اند . طبقه دوم ، آنهایی که از آنها روایت کرده‌اند . طبقه سوم ، . . . یا در فلاسفه ، ما می‌گوییم اولین‌ فیلسوف دنیای اسلام(طبقات الفلاسفه در اسلام)مثلا یعقوب کندی بوده . او خودش به تنهایی یک طبقه است . طبقه دوم شاگردهای او هستند . طبقه سوم‌ شاگردهای شاگردهای او هستند . طبقه چهارم شاگردهای آنها هستند . مثلا فارابی در طبقه سوم قرار می‌گیرد . بوعلی در طبقه ششم