انسانیت است . ممکن است این آزادی خودش قبلا تباه شده باشد و اگر تباه‌ شده باشد آن وقت تو می‌توانی برده بشوی ، اما مادامی که وجود دارد قابل‌ فروختن نیست .

مساله اخذ اجرت بر عبادات

یا مساله عبادت . مساله اخذ اجرت بر عبادات ، خودش مساله‌ای است در فقه . آیا بر عبادات می‌شود اجرت گرفت یا نه ؟ مساله مهمی هم هست . البته در عبادات واجب ، آنهایی که برای انسان واجب عینی است ، شک‌ ندارد که نمی‌شود ، آدم پول بگیرد که نماز خودش را بخواند ! مرحوم آقا شیخ علی‌اکبر واعظ یک وقتی در جایی نشسته بود ، یک آقایی بود که می‌رفت‌ جایی نماز می‌خواند ، آن مسجد وابسته به یک موقوفه‌ای بود ، گفتند آنجا مثلا ماهی صدتومان به امام می‌دهند . گفت : " پس نماز خودش را می‌خواند ماهی صد تومان هم می‌گیرد ! " حال انسان که نمی‌تواند فریضه خودش را انجام بدهد [ و پول بگیرد ، ] در این بحثی نیست . ولی چیزی که برای‌ انسان فریضه عینی نیست و عبادت هم نیست چطور ؟ اینجا بحثهایی است : در واجبات کفایی عبادی آیا می‌شود اجرت گرفت یا نه ؟ مثل تجهیز میت ، غسل دادن میت ، که هم عبادی است هم واجب کفایی . در واجبات کفایی‌ غیرعبادی چطور ؟ در آنجا شاید شکی نباشد [ که نمی‌شود اجرت گرفت . ] و لهذا در مساله طبابت این بحث هست که آیا پزشک برای مداوا می‌تواند پول‌ بگیرد یا نه ؟ این شبهه‌ای است که خیلی از فقها اجازه نمی‌دهند که پزشک‌ برای مداوا کردن و نسخه دادن پول بگیرد و قدما وقتی می‌خواستند پول بگیرند ، به عنوان حق‌القدم [ می‌گرفتند ، ] می‌گفتند بر من مداوا کردن مریض واجب‌ است ولی عیادت کردن از مریض بر من مواجب نیست . اگر او آمد اینجا من‌ مداوایش می‌کنم ولی من بلند شوم بروم آنجا نه . اما در آنچه که بر انسان واجب نباشد ، نه واجب عینی نه واجب کفایی ، مثل عبادات استیجاری چطور ؟ مساله خیلی غامض مهمی است که در مکاسب‌ محرمه مطرح است و اغلب اشکال می‌کنند . منتها ریشه اشکال چیست ؟ بعضی‌ اشکالشان از این جهت بوده که پول گرفتن با قصد قربت سازگار نیست . خودش یک مطلبی است ، ولی بعضی خواسته‌اند بگویند نه ، در عین حال قابل‌ این مطلب هست . یک چیز دیگر که علت اساسی‌تر است این است که اساسا کاری نظیر عبادت بالاتر است از حد