فلسفه تاریخ 2
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص

فلسفه تاریخ 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦١

که در وقت خرمن‌کوبی باید انجام می‌داد . پنج تای دیگر را می‌گفتند " سالار " که یک درجه بالاتر از دهقان بود . بچه‌های تازه‌وارد همان کارها را می‌کردند ، سالارها تخصص بیشتری در کارها داشتند و بیشتر کارهای تخصصی‌ انجام می‌دادند ، مثلا زمین را آبیاری کردن که اصطلاحا می‌گفتند " گسارد) ] ، زمین را گسارد کردن ، آبیاری کردن ، چون آب را باید طوری روی زمین پهن‌ کنند که همه زمین را بگیرد . یک مهارت بیشتری می‌خواهد . این جور کارها را آن سالارها می‌کردند ، و یک نفر هم در راس قرار داشت که به او می‌گفتند " سرسالار " . او در واقع مدیر این گروه بود . در کارهای دیگر شرکت می‌کرد ولی بیشتر کارهایش کارهای فکری و مدیریت بود . این خودش‌ یک عمل کشاورزی دسته‌جمعی بود . این ، شیوه تولید در آنجا بود . به طور مشترک این کار را انجام می‌دادند . آن وقت حساب داشت . حساب به نظرم‌ این‌طور بود که هریک گاو مساوی نیم دهقان می‌برد . هر دهقان ، آن که در آخر سال سهم می‌برد ، با دو گاو برابر بود . (اغلب صاحب گاو خود دهقان‌ بود . )مثلا اگر کسی یک جفت گاو داشت آخر سال سهم یک جفت گاو او برابر سهم یک دهقان بود که می‌برد . سرسالار یک مزایای دیگری داشت که‌ می‌برد ، یا سالار یک مزایای دیگر . غرضم این است : کار را به طور دسته‌جمعی انجام می‌دادند . به طور دسته‌جمعی تولید می‌کردند و بعد در آخر سال با یک قرارداد قطعی که در میانشان بود [ محصول ] را میان خودشان‌ توزیع می‌کردند . شیوه تولید فرق کرده بود و حالت دسته‌جمعی داشت . در عصر جدید با پیشرفت صنعت ، وجه تولید و شیوه تولید به کلی عوض‌ شده ، دیگر اصلا " فردی " هیچ معنی ندارد . یک کارخانه وقتی بخواهد بچرخد ، مرکب است از عده‌ای افراد ، با شعور مختلف . اگر بخواهد تمام‌ کارهایش انجام بشود حتی از وجود یک روانشناس هم استفاده می‌کنند که‌ فنش از این کار فنی دور است . چندین مهندس باید داشته باشند ، چندین‌ تکنسین باید داشته باشند ، کارگر عادی باید داشته باشند ، متخصصهای دیگر باید داشته باشند ، مدیر فنی باید داشته باشند ، دفتردار باید داشته‌ باشند ، سکرتر باید داشته باشند . این خودش یک کار جمعی می‌شود ، این‌ دیگر نمی‌تواند فردی باشد . ابزار تولید که به قول اینها تکامل پیدا کرده‌ شیوه تولید هم عوض شده است . البته در آن مثالی که ما گفتیم بدون آنکه‌ ابزار تولید عوض شده باشد شیوه تولید عوض شد .