برداشت انسانی از اقتصاد نیست و هیچ برداشت انسانی هم از تاریخ نیست‌ ، یعنی تاریخ به هیچ نوع ، جلوه‌ای از انسانیت انسان نیست . اصلا انسانیت ، دیگر یک امر بسیار فرعی و طفیلی می‌شود و اقتصاد و روابط اقتصادی هم هیچ جنبه انسانی ندارد ، همه چیزش همان جنبه معاشی و مادی و حیوانی را دارد . این است که در این فلسفه بیش از هر چیزی انسان قربانی‌ شده است . در فصل بعد می‌خوانیم این انسان‌گرایی آقای فویرباخ هیچ دردی را دوا نمی‌کند .
بعد می‌گوید : " مارکس نوشته است : از نظر هگل فرایند اندیشه که وی حتی تحت عنوان‌ پندار به آن موجودیتی مستقل می‌دهد خالق و آفریدگار واقعیت است . " [١] حال ، در باره اختلافی که میان مارکس و هگل پیدا شد - که به تعبیر اینها او پندارگرا بود و این ماده‌گرا - می‌گوید : " این دگرگونی مطلق به یکباره انجام نشد بلکه در دو زمان به عمل آمد .
در وهله نخست فیلسوف آلمانی دیگری که از پیروان چپگرای مکتب هگل بود ، یعنی لودویگ فویرباخ ، فلسفه استاد را از جنبه‌های عجایب و غرایب‌ پنداره‌گرایی آن خلاص کرد و از صورت همه خداگرایی به صورت خداناگرایی‌ درآورد . در وهله دوم مارکس آن را یک فلسفه مادیگرا ساخت و به طور دقیقتر ابتدا طبیعت‌گرایی فویرباخ را به صورت مادیگرایی تاریخی و سپس‌ به صورت مادیگرایی فلسفی تعمیم داد . اغلب گفته شده است که هگل‌ فویرباخ را به وجود آورد و فویرباخ مارکس را . " [٢] می‌گوید این اختلافی که مارکس با هگل پیدا کرد ، ابتدا به ساکن و یک‌ مرحله‌ای نبود ، دو مرحله‌ای بود . می‌خواهد بگوید یک مرحله را فویرباخ طی‌ کرد و مرحله

[١] همان . [٢] همان ، ص ٢٤ و . ٢٥