اینها به اینجا رسیدند ، که خود این رسیدن هم البته یک حرف ناتمامی‌ است(بعد عرض می‌کنیم) یعنی این مطلب از نظر علمی اصلا قابل اثبات نیست‌ که هر چیزی در سرشت خودش مشتمل بر ضد خودش است . با چهار تا مثال‌ نمی‌شود این مطلب را به صورت یک اصل کلی در عالم بیان کرد . مثلا آیا این در زیست‌شناسی صادق است ؟ واقعا هر چیزی عامل نفی خودش را در درون‌ خودش دارد ؟ این اول مطلب است که قابل اثبات نیست . بعلاوه مساله‌ اینکه تضاد خودش پیش‌برنده است ، در عین اینکه حرف درستی است ، این‌ نتیجه‌گیری که اینها می‌کنند که پس حرکت نیازمند به محرکی ورای این تضاد درونی نیست ، سخت قابل مناقشه است ، چطور ؟ یک وقت ما می‌گوییم این‌ شی و این شی با یکدیگر در تضاد هستند ، بعد می‌گوییم این تضاد عامل حرکت‌ است ، نفس این تضاد است که عامل حرکت است . یک وقت می‌گوییم که در درون این نیرویی هست و در درون آن نیرویی ، این دو شیئی که در درون‌ خودشان نیرو دارند ، در حال تضاد است که این نیروها به کار می‌افتد ، یعنی تضاد نیروها را تحریک می‌کند و به کار می‌اندازد . آن وقت عامل‌ حرکت چه می‌شود ؟ آیا عامل حرکت ، این تضاد است یا آن نیروها ، و تضاد فقط سبب می‌شود که آن نیروها به کار بیفتند ، نه اینکه این تضاد است که‌ این شی را به حرکت در می‌آورد . مثلا در باب علم می‌گویند : " حیا العلم بالنقد و الرد " حیات علم به‌ این است که انتقاد و رد بشود . می‌گویند اگر یک نفر عالم فقط نظریه بدهد علم [ آنقدر ] پیش نمی‌رود که یک عالم دیگری در مقابلش بایستد ، به‌ حرفهای او ایراد بگیرد و دائما نقد کند . هر چه که دیگران به حرفهای او