فلسفه تاریخ 2
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص

فلسفه تاریخ 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٨

توجیه است که خودش ضد آن را نگفته باشد . اگر خودش ضد آن را گفته باشد دیگر قابل توجیه نیست . آیا اصل تاثیر متقابل را می‌شود مرتبط کرد با همان اصل تضاد ، بگوییم تز از خودش آنتی‌تز را به وجود می‌آورد و اینها روی هم تاثیر می‌گذارند سنتز را به وجود می‌آورند ؟ خیر ، البته اصل تاثیر متقابل شامل همین شی و ضد خودش هم می‌شود اما اختصاص به این ندارد ، نه اینکه همان را دارند می‌گویند ، اختصاص به آن‌ ندارد . قانون نظم که حاکم است همین اصل تاثیر متقابل است ، یعنی نظمی که بر جهان حاکم است ناشی از تاثیر متقابل است . البته این نظم غیر از آن نظم است ، درست است ، این خودش ارتباط است نه نظم . قبلا هم بحث کرده‌ایم . یکی سخن در ا ین است که اشیا جهان‌ آیا با یکدیگر در رابطه هستند یا بی‌ارتباط با یکدیگرند ؟ آنها الهیون را متهم می‌کنند که الهیون قائل به اصل گسستگی هستند یعنی می‌گویند که هر چیزی‌ خودش خودش است قطع نظر از همه اشیا دیگر ، ولی ما می‌گوییم این‌طور نیست ، همه چیز به همه چیز بستگی دارد و هیچ چیزی را جدا از اشیا دیگر نمی‌توان شناخت و تعریف کرد ، چون هر چیزی در حال تاثیر متقابل با اشیا دیگر است . البته اینجا اینها یک قدم هم جلوتر می‌روند که همان ممکن‌ است که توجیه ما را در اینجا به ضرر آنها مخدوش کند . (در آن جلسه‌ پزشکان این قضیه را ما طرح کردیم . )البته این را هم باز هگل گفته است . حرفهای خیلی پرمغز و لااقل عمیق هرجا هست مال خود هگل است . قدما برای اشیا ماهیتی و وجودی قائل بودند و در عین حال یک سلسله‌ اضافات و روابط با اشیا دیگر . مثلا می‌گفتند انسان در ذات خودش چیزی‌ است و همین انسان که در ذات خودش چیزی است با اشیا دیگر در ارتباط است . انسان در ذات خودش چیزی است ، این درخت در ذات خودش چیزی‌ است ، زمین در ذات خودش چیزی است و تعریفش به همان ذاتش است . مثلا در تعریف انسان می‌گوییم