و همه چیز دیگر روبنا ، ولی به حکم اینکه هیچ‌چیزی علت محض نیست و هیچ‌چیزی معلول محض نیست ، روبنا هم بر زیربنا اثر می‌گذارد . تنها این‌ زیربنا نیست که بر روبنا تاثیر می‌کند ، به حکم اصل تاثیر متقابل که یکی‌ از اصول دیالکتیک است روبنا هم بر زیربنا اثر می‌گذارد . این ، تعدیل‌ خیلی بزرگی است ، یعنی تا حد زیادی اقتصاد را از اصالت می‌اندازد . منتها اینها در اینجا توضیح کافی نداده‌اند ، چون از اصل تز که نخواستند دست بردارند ، می‌گویند ما تعدیلی در این تز وارد کردیم . حال می‌خواهیم ببینیم ماهیت این تز در چه حدی محفوظ مانده و چه حد تعدیلات بر آن وارد شده است . یک وقت هست تعدیلات در حدی است که اصل‌ تز را از بین می‌برد ، تبدیل می‌شود به تز دیگری ، آن دیگر تعدیل نیست . می‌گویند میرزای شیرازی و یک طلبه‌ای با همدیگر در ایام طلبگی نان و دوغ‌ می‌خوردند ، آن طلبه - حالا گرسنه بود یا به علت دیگر - می‌خواست دوغ زیاد شود ، مرتب روی آن آب می‌ریخت ، بعد می‌گفت که " کل ما کثر ماوه قل‌ داوه " یعنی هرچه آبش بیشتر باشد سالمتر است ، یعنی مرضش کمتر است . میرزا گفت آخر به شرطی که مرجع ضمیر برایش باقی بماند(خنده حضار) . اینقدر آب می‌ریزی که دیگر مرجعی برای ضمیر باقی نمی‌ماند . حالا تعدیلات‌ یک تز هم مشروط به این است که اصل تز باقی بماند و الا اینقدر تعدیلات‌ بکنیم که اصل تز از بین برود آن مرجع ضمیر از بین رفته ، چیزی موجود نیست . در اینجا ما توضیحی از خودمان می‌دهیم . یک وقت هست کسی اساسا در اصل‌ علیت منکر می‌شود که یک شی علت باشد و دیگری معلول ، و می‌گوید هر علتی‌ به همان اندازه که علت است معلول است و به همان اندازه که معلول است‌ علت است . اگر این حرف را بزنیم مساله زیربنا و روبنا از بین می‌رود به‌ جهت اینکه اصلا چرا ما یکی را می‌گوییم " زیربنا " و یکی را می‌گوییم [ (روبنا " ؟ می‌خواهیم یک سازمانی را نشان بدهیم ، می‌خواهیم بگوییم‌ همان‌طور که در یک ساختمان آن زیرسازی که در آن هست اساس است و باقی‌ دیگر را بر روی آن ساخته‌اند ، اگر آن متزلزل بشود ، اگر خرابی بر آن وارد بشود روبنا قهرا خراب می‌شود ولی اینچنین نیست که اگر روبنا خراب بشود زیربنا خراب بشود ، یعنی می‌خواهیم یکی را تابع و یکی را متبوع بگیریم ، یکی را فرع و یکی را اصل بگیریم ، در مفهوم " زیربنا " و " روبنا) ] نیز اصل بودن و فرع بودن هست . در علت و معلول ، علت اصل است و معلول‌ فرع . اگر برای