فلسفه تاریخ 2
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص

فلسفه تاریخ 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٦

تاثیر می‌گذارد یعنی چه ؟ این وجودش را از آن دارد یعنی چه ؟ یعنی علت‌ این است ، پس این روی آن اثر می‌گذارد . معنای علت و معلول غیر از اثر گذاشتن ، چیز دیگری نیست . پس وقتی شما می‌گویید این هم روی آن اثر می‌گذارد ، یعنی این هم به نوبه خودش علت است برای آن . فرض کنیم یک سنگ را در جایی نگه می‌داریم . طبق نیروی جاذبه ، زمین‌ این را به طرف خودش می‌کشد ، این هم زمین را به طرف خودش می‌کشد . منتها شتابی که زمین به این سنگ می‌دهد خیلی بیشتر از شتابی است که این‌ سنگ به زمین می‌دهد . پس اینها روی هم تاثیر متقابل دارند ، منتها تاثیر زمین روی این خیلی بیشتر است از تاثیر این روی زمین ، یعنی زمین نسبت‌ به این سنگ زیربناست . شما آنجا که می‌گویید " تاثیر " در واقع تاثیر ندارد ، یعنی در عمل‌ هیچ تاثیری ندارد . آنجا اقتضای تاثیر است . فرض کنید انسان پهلوانی در اینجا نشسته ، بچه‌ای هم آن طرف نشسته . یک سر ریسمانی دست آن پهلوان ، یک سر آن هم دست این بچه است . بچه هم می‌کشد این هم می‌کشد . تاثیر بچه‌ در حال اقتضا و قوه باقی می‌ماند و به فعلیت نمی‌رسد ، یعنی آن بچه این‌ پهلوان را یک میلیمتر هم از جای خودش تکان نمی‌دهد ولی او بچه را می‌کشد و به سوی خود می‌آورد . مثال دیگر بهتر از این برایتان عرض کنم . شما در یک کفه ترازو یک وزنه سه کیلویی می‌گذارید و در کفه دیگر یک وزنه یک‌ کیلویی . وزنه یک کیلویی البته به اندازه یک کیلو فشار می‌آورد ولی‌ فشاری که اثر روی کفه دیگر نمی‌گذارد ، یعنی آن را حتی یک میلیمتر هم از جای خودش بلند نمی‌کند ، نه اینکه روی آن اثر می‌گذارد . می‌خواهد اثر بگذارد ولی آن متاثر نمی‌شود . فرق است میان اینکه وقتی عامل موثری‌ می‌خواهد روی شیئی عمل کند آن شی هم از این اثر بپذیرد یا اثر نپذیرد . [ اگر ] اثر نپذیرد تاثیر او به حال بالقوه باقی می‌ماند . دیگر ما اینجا نمی‌توانیم بگوییم تاثیر دارد منتها اثر این کمتر است و اثر آن بیشتر ، چون تاثیر و تاثر به قول آقایان " متضایفین " هستند ، نمی‌شود تاثیر وجود داشته باشد و تاثر وجود نداشته باشد . بله ، در این موارد تاثیر بالقوه هست نه تاثیر بالفعل .