نکته این است که متوجه مطلب شده . « " لا تکونوا کالذین نسوا الله‌ فانسیهم انفسهم " ». و آن مایه حیات چیست ، آن مشکی که مشک جان است‌ چیست ، آن غذایی که غذای جان است چیست . می‌گوید :

مشک را بر تن مزن بر جان بمال

مشک چبود نام پاک ذوالجلال

به هر حال تمام حرفهای فویرباخ و کارل مارکس که امروز این مساله " از خودبیگانگی " دنیای اروپا را [ فرا گرفته است ] به عالی‌ترین شکلی و خیلی راقی‌تر و عالی‌تر در فرهنگ و معارف اسلامی مطرح است ، منتها کسی‌ باید که با توجه به حرفهایی که امروز گفته می‌شود به آنها به عنوان یک‌ سلسله ماده‌ها صورت بدهد و بعد اینها را عرضه بدارد ، بعد ببیند چقدر بالاتر است ! برخی افراد که همین حرفها را در مولوی و دیگران دیده‌اند نتوانسته‌اند هضم کنند ، گفته‌اند که حتما آنها مادی فکر کرده‌اند . عرفا یک حرفی دارند ، می‌گویند " فنا فی‌الله و بقا بالله " . آن ، آخرش به همین برمی‌گردد .
فنای از یک " خود " و بقای به یک " خود " . روح مطلب همین است .
این را گاهی در یک تعبیراتی گفته‌اند که برای اشخاصی که وارد نباشند خیلی‌ حیرت‌انگیز است ، مثل همان شعرهای حافظ که : سالها دل طلب جام جم از ما می‌کرد آنچه خود داشت [٣] ز بیگانه تمنا می‌کرد

گوهری کز صدف کون و مکان بیرون بود

طلب از گمشدگان لب دریا می‌کرد

داستان " سی‌مرغ و سیمرغ " عطار همین است . (اینها گاهی با یک‌ تعبیرات تندی می‌گویند . )می‌دانید افسانه است ، افسانه خیلی شیرینی هم‌ آورده که یک وقتی مرغها همه جمع شدند ، گفتند آخر همه صنفها پادشاهی‌ دارند ، چرا ما پادشاه نداشته باشیم ؟ حالا بالاترین مرغ ما چه مرغی است‌ که آن را بر خودمان امیر و حاکم کنیم ؟ گفتند یک مرغی داریم که آن‌ پادشاه همه مرغهاست ، آن سیمرغ است . در کجاست ؟ در

[١] چون زمین دیگری است . او را چاق و بزرگ کردی ، خودت را لاغر نگه‌ داشتی . [٢] اگر یک عمر تن را در مشک بخوابانی . [٣] که در درون خودش بود .