حال ، اینها متکی به چه دلیلی است ؟ اینها دیگر برای این افراد دلیل‌ نمی‌خواهد چون تمام اینها حالت فرضیه دارد . این را ما مکرر گفته‌ایم که‌ ما وقتی می‌خواهیم از نظر جامعه‌شناسی درباره پیدایش یک پدیده فکر کنیم ، اگر آن پدیده هیچ تکیه‌گاه منطقی برای بشر نداشته باشد ، ناچار باید برای‌ آن یک علت غیرمنطقی جستجو کنیم ، یک علت اجتماعی ، علت روانی ، چنین‌ چیزی ، برای این که منطق که بشر را به اینجا نمی‌کشاند ، پس یک امر دیگری ، یک عادتی ، یک خیالی ، یک توهمی [ سبب آن پدیده شده است . ] مثلا ما اگر ببینیم که مردم برای عدد ١٣ یک نحوست خاص قائل هستند ، با توجه به این که امکان ندارد که بگوییم بشر گذشته به یک منطقی دست یافته‌ که طبق آن منطق عدد ١٣ با عدد ١٢ و عدد ١٤ متفاوت بوده است ، می‌گوییم‌ پس ناچار یک علتی غیر از منطق باید در اینجا دخالت داشته باشد . اینجا جای این هست که انسان برود دنبال علل اجتماعی ، علل روانی . آن وقت‌ فرضیه‌ها پیش می‌آید . گاهی هم دلیل پیدا می‌شود . اغلب هم دلیل پیدا نمی‌شود ، یک فرضیه‌هایی در این زمینه‌ها ممکن است پیدا شود که منشا این‌ پدیده چیست . مثلا چرا بعضی برای نعل اسب یک احترامی قائل هستند ، تاثیری قائل هستند ؟ این که نمی‌تواند یک منطقی داشته باشد ، پس ناچار یک جریان غیرمنطقی سبب آن شده است . ولی اگر یک امری مبنای منطقی داشته باشد ، ولو غلط ، بشر فکر و منطقش‌ او را به آنجا کشانده ولو در فکر و منطقش هم اشتباه کرده باشد . فرق‌ است میان چیزی که منطق ندارد و چیزی که منطق دارد ولی بشر در منطق خودش‌ اشتباه کرده است . مثلا چرا بشر گذشته عناصر را چهارتا می‌دانست ، آب و خاک و هوا و آتش ؟ این را که ما نمی‌توانیم آن‌جور در علتش جستجو کنیم‌ که در باب مبدا [ نحوست ] ١٣ جستجو می‌کنیم . این علم بشر بوده که به‌ آنجا رسیده ، یعنی بشر با یک منطق به آن رسیده بوده است ، عالم را این‌قدر کشف کرده بوده که آنچه ما می‌بینیم مرکباتی هستند از اشیا دیگر و آن مرکبات مرکبند از چند چیز دیگر ، پس در نهایت امر باید یک عناصر اولیه‌ای باشد که مرکبات از آنها ساخته می‌شود و آن بسائطی که مرکبات از