فلسفه تاریخ 2
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص

فلسفه تاریخ 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١١

ماده و نیرو

بعد صاحب کتاب جمله مبهمی می‌گوید که این جمله مبهم ابتدا ممکن است‌ ناظر به همین سخنی باشد که ما گفتیم ولی وقتی که دقت کنیم [ می‌بینیم ] نه ، ناظر به این سخن نیست ، ناظر به یک مطلب دیگری است . می‌گوید که‌ در مورد این خلقت خودبه‌خودی یا به قول مارکس تناسل خودرو - که معنای‌ این خودبه‌خودی و خودرو را فهمیدیم که روی چه نظری می‌گویند - تازه اینجا یک سوال بالاتری ظهور می‌کند ولی مکتب مارکس حتی از طرح این سوال‌ خودداری می‌کند . بعد خودش یک جواب خیلی مبهم پیچیده‌ای می‌دهد و رد می‌شود و آن این است : " در مورد این که بدانیم آیا مساله دوباره در یک سطح بالاتر ظهور نخواهد کرد ؟ (یعنی باز ایرادی بر این مکتب وارد نخواهد شد ؟ )یعنی این‌ نیروی مرموز که خود مولد عالم است از کجا ناشی می‌شود ؟ مکتب مارکس از طرح این سوال خودداری می‌کند یا به عبارت بهتر مساله را با همانند ساختن‌ این نیرو با خود ماده حل می‌کند . مادیگرایی این مکتب نیز در همین است . " این سوال ابتدا خیلی بی‌معنی به نظر می‌رسد . می‌گوید که سوال این است : این نیروی مرموز که خود مولد عالم است از کجا ناشی می‌شود ؟ اگر معنی این‌ سوال این است که عالم چیزی است و یک نیرویی در ماورا عالم است که‌ عالم را ایجاد می‌کند ، این همان چیزی است که اینها [ درباره‌اش سخن‌ گفته‌اند . مارکس ] گفت که عالم خودش خودش را خلق می‌کند . پس چیزی‌ بیرون نیست . ولی بعد که یک توضیحی می‌دهد معلوم می‌شود نه ، نظر عمیق‌تری‌ دارد ، می‌خواهد بگوید که در عالم ، فیلسوفان همیشه دو چیز تشخیص داده‌اند : ماده و قوه . قوه روی ماده عمل می‌کند . ما چه در ماده فیزیکی ، چه در ماده شیمیایی ، چه در ماده حیاتی ، در همه اینها قوه تشخیص می‌دهیم . ماده همین چیزی است که جرم دارد ، حجم دارد ، ما داریم می‌بینیم . این‌ چیزی که جرم و حجم دارد ، بعد یک اثر دارد . مثلا مغناطیس است ، می‌کشد . یا جاذبه است ، شما می‌گویید زمین نیروی جاذبه دارد . آیا ما می‌توانیم‌ نیروی جاذبه را ماده بدانیم ؟ نیروی جاذبه که خودش ماده نیست . هر ماده‌ای ، هر جسمی به تناسب جرم خودش و به تناسب فاصله‌ای که با جسم‌ دیگر