امکانات را به وجود می‌آورد ، و لهذا ما در آن مقاله " قرآن و مساله‌ای‌ از حیات " [١]این بحث را که عده‌ای می‌گویند امکان ندارد که انسان‌ مصنوعی به وجود بیاید ، امکان ندارد که گیاه مصنوعی به وجود بیاید ، اگر هم گیاه مصنوعی به وجود بیاید خصلتهای گیاه طبیعی را ندارد ، [ مطرح کرده‌ و پاسخ گفته‌ایم . ] ما مصنوعی و غیرمصنوعی نداریم ، یعنی هیچ فرقی میان‌ انسانی که در لوله ساخته شود با انسانی که در رحم ساخته شود از نظر ارتباط و انتسابش با خدا نیست . اگر انسانی را در لوله بسازند معنایش‌ این است که همان شرایط و امکاناتی که در رحم هست عین آن شرایط و امکانات را در اینجا به وجود می‌آورند . مگر حالا در رحم که شرایط و امکانات را انسانها به وجود می‌آورند پس خدا خلق نکرده ؟ می‌گوید « " افرایتم ما تمنون " »هیچ فرقی نمی‌کند. اگر بشر نتواند، نه به دلیل‌ این است که اگر بشر بتواند معنایش این است که خالق شده . بشر نمی‌تواند خالق باشد . اگر نتواند ، شرایط و امکاناتش را کشف نکرده ، یا اگر کشف‌ کرده عملا نتوانسته درست مساوی با آن فراهم کند . اگر بشر بتواند همان‌ شرایط و امکانات را عینا مانند آن [ به وجودآورد خداوند آن انسان را خلق‌ می‌کند . ] ما اطلاعی از این علم و از واقعیت نداریم ، نمی‌دانیم آیا بشر می‌تواند تمام شرایط و امکانات را فراهم کند یا نه . حتی ساختن پروتوپلاسم‌ که الان بحثش مطرح است ما نمی‌دانیم چقدر شرایط دارد و آیا علم بشر روزی‌ به همه آن شرایط وقوف پیدا خواهد کرد یا نه ؟ ولی این را می‌دانیم که اگر بشر آن شرایط را بشناسد قطعا عملی است ، یعنی محال است که آن شرایط فراهم بشود و خداوند خلق نکند ، چون خداوند خلاق است ، خلاق غیرمتناهی‌ است ، یعنی فیض و جود غیرمتناهی دارد . امکان ندارد در جایی امکان وجود پیدا بشود و او خلق نکند . محال است شیئی امکان وجود پیدا کند و خدا خلق‌ نکند . هر چه خلق نشده امکان وجود نداشته است . پس اگر ما شرایط و امکانات فراهم کردیم باید خلق بشود . پس اینها حرف مفت است که کلیسا گفته است دخالت در کار خدا کردی . کلیسا نه خدا را شناخته و نه کار خدا را که چنین حرفی زده است .

[١] رجوع شود به کتاب مقالات فلسفی(مجموعه آثار ١٣) ، اثر استاد شهید ، چاپ انتشارات صدرا .