فلسفه تاریخ 2
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص

فلسفه تاریخ 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٣

مثال(مثالش را من می‌گویم)مثل این که یک نفر از جیبش مرتب پول در بیاورد ، یک " یک تومانی " پرت می‌کند ، بعد یک یک تومانی دیگر پرت می‌کند ، بعد یک یک تومانی ، . . . خود این یک تومانی‌های پرت شده‌ هیچ پیوستگی علی و معلولی با یکدیگر ندارند ، فقط یک قدرت مافوق هست‌ که اینها را با یکدیگر پیوند می‌دهد . یکدفعه هوس می‌کند به جای این که‌ بعد از این یک تومانی ، یک یک تومانی دیگر پرتاب کند یک تسبیح‌ پرتاب کند یا هوس می‌کند چیزی پرتاب نکند . این است که فرض خالق‌ مساوی است با نفی هرگونه پیوستگی معقول و منطقی میان اشیا ، و هرگونه‌ فرض پیوستگی معقول و منطقی میان اشیا قهرا مساوی است با فرض نفی خالق. اگر واقعا کسی تصورش در باب خلقت چنین تصوری باشد ، یعنی به آنچه که‌ ما به تبع قرآن آن را " سنت " می‌نامیم ، به چنین رابطه‌ای حتی‌ خلل‌ناپذیر و تخلف‌ناپذیر که ما در عدل الهی و در اصول فلسفه این قسمت را مفصل بحث کرده‌ایم - اگر کسی به چنین اصلی قائل نباشد و پیوند اشیا با حق‌ را مساوی با بی‌پیوندی با یکدیگر بداند ، قهرا همین تضاد و تناقض هست . یا باید قائل بشویم که هیچ پیوستگی معقول میان پدیده‌ها نیست . قهرا باید بگوییم مثلا میان بچه‌ای که متولد می‌شود و نطفه پدر او هیچ پیوستگی معقولی‌ وجود ندارد ، یا بین مرغ و تخم‌مرغ هیچ رابطه و پیوند معقولی وجود ندارد . البته چنین فرضی در عالم بوده است که اشاعره تقریبا کم و بیش چنین حرفی‌ را می‌زدند . آنها هم هرگونه پیوستگی معقولی را ، پیوستگی واقعی میان اشیا را تقریبا انکار داشتند . البته آنها نه به شکلی انکار داشتند که اینها [ انکار دارند ] که بگویند عملا هم این [ ناپیوستگی ] ارائه داده می‌شود ، بلکه مقصودشان این بود که عملا به صورت یک پیوستگی منظم همیشه وجود دارد ولی این پیوستگی منظم عادالله است ، یعنی عادت خدا بر این است ، عادت‌ خدا هم تغییر نمی‌کند . در عمل ، آنها هم قائل به سنت بودند ولی در تفسیر این سنت نمی‌گفتند یک پیوستگی واقعی هم میان خود اشیا وجود دارد ، عالم‌ نظامی دارد و پیوستگی جز ذات این نظام است ، یعنی وجود عالم با وجود نظام یکی است . محال است عالم باشد نظام نباشد ، یا نظام باشد ، [ عالم‌ نباشد . ] همان طور که محال است نظامی وجود داشته باشد بدون وجود عالمی‌ ، محال است که عالمی وجود داشته باشد بدون وجود یک نظام و یک پیوستگی‌ . این حرف را آنها درک نمی‌کردند ولی بالاخره قائل به یک سنت