بگیریم ، بگوییم این دستگاه دیالکتیک که از اول تا آخر به شکل استنتاج‌ کار کرده ، آن علتی که این دستگاه را به حرکت و جریان درآورده چیست ؟ بدیهی است که آن ، صورت منطقی است ، آن علتی ندارد . این است که خدا در درون این دستگاه قرار می‌گیرد و خدا به عقیده او خدا هم هست بدون این‌ که به عنوان علت اشیا و علالعلل باشد . پس فلسفه هگل این ضرورت‌ استنتاجها را از کجا دارد ؟ از همان جنبه عقلی بودنش ، منتها عقل و عین‌ را هم یکی می‌داند .

استفاده غلط از فلسفه هگل

حال این ، نکته خیلی اساسی است : آقایان آمدند منطق هگل و فلسفه هگل‌ را به قول خودشان از جنبه ایده‌آلیستی خارج کردند و به آن جنبه عینی و مادی دادند ، یعنی می‌گویند مساله این نیست که صرفا ذهن استنتاج می‌کند ، عین هم همان طور عمل می‌کند ، یعنی عین هم استنتاج می‌کند . آنها اصلا معتقدند که عین هم استنتاج می‌کند ، چون برای ذهن هیچ اصالتی قائل نیستند . آمدند این دیالکتیک را از عالم ذهن و از وحدت عین و ذهن هر دو بیرون‌ آوردند و آن را با عالم خارج تطبیق دادند . پس آن جنبه ذهنی‌اش را از آن‌ گرفتند ، آوردند به عالم خارج . حالا که آوردند به عالم خارج ، یک چیز که‌ از لوازم ذهنی بودن بود ، آن را نمی‌خواهند از آن جدا کنند چون حیفشان‌ می‌آید آن را از آن بگیرند و آن ضرورت نتیجه شدن هر مقوله‌ای از مقوله‌ دیگر است . آن ضرورت نتیجه شدن مقوله‌ای از مقوله دیگر خاصیت جنبه عقلی‌ بودن فلسفه هگل بود . یا ما باید فلسفه هگل را از اول نپذیریم که اگر نپذیریم این جنبه‌اش را هم دیگر نمی‌توانیم بپذیریم - و یا اگر بپذیریم‌ باید جنبه عقلی بودنش را هم بپذیریم . آن وقت ایندو را تفکیک کردند : جنبه عقلی بودنش را از آن گرفتند ، ولی این ضرورت منطقی را ، یعنی این‌ که هر مقوله‌ای بالضروره از مقوله دیگر استنتاج می‌شود ، باقی گذاشتند . از این آقایان می‌پرسیم هگل که این نتیجه‌شدن هر مقوله‌ای از مقوله دیگر را از باب علیت نمی‌دانست ، علیت را کنار گذاشته بود ، همان استنتاج‌ را به جای علیت نشانده بود ، آیا شما هم در ماده می‌گویید علیت نیست ؟ شما که باز آمدید سراغ علیت ! حالا که آمدید سراغ علیت ، پس تمام آن‌ حسابها بهم خورد . آن وقت تمام حرفهای شما که می‌گویید پس ماده خودش‌ خودش را تفسیر می‌کند ، ماده خودش