اتفاقا بعضی این طور می‌گویند که اگر شما افرادی را می‌بینید متدین و پاک و از اینها جز کار نیک سرنمی‌زند ، اینها افرادی هستند که بالذات‌ شریف‌اند ، اگر دین هم نمی‌بود اینها شریف بودند . شما به ما افرادی را نشان بدهید که اینها شریرند و دین این شریرها را شریف کرده است . اینها از آن طرف رفته‌اند .
به هر حال نظریه فویرباخ از این جهت باطل است که اگر این طور می‌بود باید هرچه انسان بیشتر سقوط کند بیشتر گرایش به دین پیدا کند ، در صورتی‌ که عملا قضیه بر عکس است ، هر چه انسان بیشتر سقوط می‌کند فاصله‌اش [ با دین ] بیشتر می‌شود. « "ثم کان عاقبه الذین اساوا السوای ان کذبوا بایات‌ الله " »[١] (نه ان صدقوا بایات الله) .
علاوه بر این ، این جناب برای انسان اصالتی قائل شده که مادیین بعد دیگر نتوانسته‌اند قائل بشوند ، لذا مارکس و دیگران قبول ندارند . اینکه‌ " انسان دارای دو وجود است ، یک وجود متعالی و یک وجود منحط " خودش‌ اقرار به نوعی اصالت فطرت در انسان است که انسان بالفطره نیمی از وجودش نیک است و نیمی بد . از او باید پرسید اصلا ریشه این نیکی چیست‌ ؟ مگر چه چیز در انسان وجود دارد که او علیرغم گرایشهای خودخواهانه و طبیعی و مادی [ نیمی از وجودش نیک است ؟ ] آخر تو خدا را که منکر می‌شوی ، قهرا انسان را هم به صورت یک موجود غیرمادی نمی‌توانی قائل باشی‌ ، در حالی که برای انسان یک وجود نیمه‌خدایی قائل هستی . بنابراین اگر انسان در نیمی از وجود خودش ماده را می‌بیند و در نیم دیگر خودش را غیرمادی می‌بیند ، حق دارد در جهان بزرگ هم همین طور قائل باشد ، یعنی‌ خودش را نمونه‌ای از جهان بزرگ بداند. وقتی که انسان نیمی از وجود خودش‌ را وابسته به ماده و طبیعت و نیم دیگر را نه از این سنخ بلکه از سنخ‌ دیگر و نه وابسته به ماده بلکه وابسته به یک سلسله امور دیگر می‌بیند :

نیمه در غیبیم نیمه در شهود

سخت در خوابیم و بیداریم ما

چه دلیلی دارد که اصلا انسان جهان را اینچنین تصویر نکند و خودش را نمونه‌ای از جهان نبیند ؟ بعد می‌گوید پس جهان هم این طور است ، صفحه‌ای‌ از جهان ، مادی است و صفحه‌ای معنوی ، همان‌طور که ویلیام جیمز می‌گوید : چنانکه غرایزی ما را به

[١] روم / . ١٠